แม่ไก่ไข่ในฟาร์มอินทรีย์ที่ได้รับรองกินอาหารอินทรีย์ ธัญพืชและวัตถุดิบพืชอื่น ๆ ในอาหารต้องมาจากการผลิตแบบอินทรีย์ สารเติมแต่งใช้ได้เฉพาะที่มาตรฐานอนุญาต ยาปฏิชีวนะ ยาป้องกันโรคบิดจากเชื้อค็อกซิเดีย (anticoccidial) และสารเร่งโต ห้ามใส่ในอาหารเพื่อเร่งโตหรือเพิ่มผลผลิต ข้างล่างเล่ากฎแบบภาพรวม อิงมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของไทย
มาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของไทย มกษ. 9000-2564 รวมกฎทั่วไปไว้ในฉบับเดียว ภาคผนวกเรื่องปศุสัตว์บอกว่าจะออกตามมาทีหลัง รายละเอียดเรื่องปศุสัตว์ในที่นี้จึงมาจากส่วนปศุสัตว์ฉบับก่อน มกษ. 9000 เล่ม 2-2561 ที่กรมปศุสัตว์พิมพ์ซ้ำไว้ในคู่มือ กฎทั่วไปมาจากฉบับปี 2564
อาหารต้องเป็นอินทรีย์แค่ไหน
ฉบับปี 2564 วางหลักไว้ ปศุสัตว์กินอาหารอินทรีย์ที่ทำจากวัตถุดิบเกษตรที่ผลิตแบบอินทรีย์ เติมสารธรรมชาติที่ไม่ได้มาจากการเกษตรได้ ผลิตภัณฑ์ปศุสัตว์อินทรีย์ต้องมาจากสัตว์ที่เลี้ยงแบบอินทรีย์ตั้งแต่เกิดหรือฟักออกจากไข่ อาหารสัตว์อินทรีย์ต้องไม่มีสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม
ส่วนปศุสัตว์ใส่ตัวเลขไว้ คิดจากน้ำหนักแห้ง
- เริ่มปรับเปลี่ยน อาหารสัตว์กระเพาะเดี่ยวต้องมีวัตถุดิบอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 65
- ฟาร์มที่หาอาหารอินทรีย์ล้วนไม่ได้ ก็ยังต้องถึงร้อยละ 80 สำหรับสัตว์กระเพาะเดี่ยว คิดจากอาหารที่ใช้ทั้งปี และผู้ตรวจรับรองต้องเห็นชอบก่อน
- ส่วนที่ไม่ใช่อินทรีย์ต้องเป็นวัตถุดิบธรรมชาติจากพืช สัตว์ หรือแร่ธาตุ วัตถุดิบพืชที่ไม่ใช่อินทรีย์ต้องไม่ผ่านกระบวนการทางเคมี
- ลูกไก่กินอาหารลูกไก่ทั่วไปได้ถึง 4 สัปดาห์หลังฟัก ขอให้อาหารนั้นไม่มีวัตถุดิบดัดแปลงพันธุกรรมและไม่มีสารสังเคราะห์
อาหารสัตว์ที่ติดฉลากอินทรีย์เอง น้ำหนักแห้งอย่างน้อยร้อยละ 95 ต้องมาจากการผลิตแบบอินทรีย์
อะไรห้ามใส่ในอาหาร
ยาปฏิชีวนะ ยาป้องกันโรคบิดจากเชื้อค็อกซิเดีย ยาแผนปัจจุบัน สารเร่งโต และสารอื่นใดที่ใส่เพื่อเร่งโตหรือเพิ่มผลผลิต ส่วนปศุสัตว์ห้ามใส่ในอาหารทั้งหมด ไนโตรเจนที่ไม่ใช่โปรตีนกับสารประกอบไนโตรเจนสังเคราะห์ก็ห้ามด้วย
วิตามินและแร่ธาตุต้องมาจากธรรมชาติ แบบสังเคราะห์ใช้ได้เฉพาะตอนขาดแคลนหรือเกิดเหตุสุดวิสัย และต้องจดแหล่งที่มากับวิธีผลิตไว้ สารยึดเกาะ สารกันเสีย สารแต่งกลิ่นรส สี และสารกระตุ้นให้อยากอาหาร ต้องมาจากแหล่งธรรมชาติทั้งหมด โพรไบโอติกกับเอนไซม์ใช้ได้ ถ้าไม่ได้ดัดแปลงพันธุกรรมและไม่ใช่สารสังเคราะห์
ดูตัวอย่างจากสหภาพยุโรป จะเห็นว่ากฎแบบนี้ทำงานจริงยังไง อาหารสัตว์อินทรีย์ในสหภาพยุโรปห้ามใช้กรดอะมิโนสังเคราะห์ ตามบทความปี ค.ศ. 2024 ในวารสาร Frontiers in Animal Science ผู้เขียนบอกว่า แหล่งโปรตีนอินทรีย์มีน้อย ข้อห้ามนี้เลยทำให้จัดสูตรอาหารให้สมดุลได้ยาก
อาหารหยาบ น้ำ และวัตถุดิบที่ใช้กันทั่วไป
สัตว์ปีกต้องได้อาหารหยาบทุกวัน สด แห้ง หรือหมักก็ได้ และมีน้ำสะอาดให้กินตลอดเวลา ตามมาตรฐานไทย หลักการของมาตรฐานยังให้เลี่ยงผลพลอยได้จากสัตว์มาทำอาหาร
อาหารไก่ไข่ทั่วไปมีอะไรบ้าง หน่วยบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยแห่งรัฐออริกอนยกไว้ ธัญพืชอย่างข้าวโพด ข้าวบาร์เลย์ หรือข้าวสาลี กากถั่วเหลืองหรือกากคาโนลาเป็นโปรตีน หินปูน น้ำมันหรือไขมัน และพรีมิกซ์วิตามินกับแร่ธาตุ แม่ไก่ไข่ต้องการแคลเซียมเพิ่มไว้สร้างเปลือก ร้อยละ 3 ถึง 4 ของอาหาร แหล่งเดียวกันนิยามอาหารอินทรีย์ไว้ ทำจากวัตถุดิบอินทรีย์ ปลูกโดยไม่ใช้ปุ๋ยเคมีหรือยาฆ่าแมลงเชิงพาณิชย์ ใช้เมล็ดพันธุ์ที่ไม่ได้ดัดแปลงพันธุกรรม ไม่มียาหรือสารอาหารสังเคราะห์ สูตรอาหารอินทรีย์ วัตถุดิบทุกตัวที่ว่ามาต้องผ่านกฎอินทรีย์
เมื่อแม่ไก่ป่วย
มาตรฐานห้ามใช้ยาปฏิชีวนะป้องกันโรค แต่ก็ไม่ได้ปล่อยไก่ป่วยไว้เฉย ๆ สัตว์ป่วยหรือบาดเจ็บต้องรักษาทันที รักษาแล้วหมดสถานะอินทรีย์ก็ต้องรักษา ลองสมุนไพร แร่ธาตุธรรมชาติ หรือการแพทย์ทางเลือกก่อน ไม่ได้ผลจึงใช้ยาแผนปัจจุบันหรือยาปฏิชีวนะได้ ให้สัตวแพทย์ดูแล ระยะหยุดยาต้องยาวเป็นสองเท่าของที่ฉลากยาบอก
สัตว์ตัวหนึ่งรักษาแบบนี้ได้กี่ครั้งต่อปี มาตรฐานก็จำกัดไว้ เกินเมื่อไร ผลผลิตจากตัวนั้นขายเป็นอินทรีย์ไม่ได้อีก ต้องเริ่มปรับเปลี่ยนใหม่ รักษาทุกครั้งต้องจดไว้ ชื่อยา วิธีให้ยา และระยะหยุดยา
การผลิตไข่ ส่วนปศุสัตว์ให้ระยะปรับเปลี่ยน 6 สัปดาห์ ฉบับปี 2564 ให้เก็บบันทึกอินทรีย์ไว้อย่างน้อย 5 ปี
สรุปสั้น ๆ
- แม่ไก่อินทรีย์กินวัตถุดิบที่ปลูกแบบอินทรีย์ มีสัดส่วนอินทรีย์ขั้นต่ำ คิดจากน้ำหนักแห้ง
- ห้ามใส่ยาปฏิชีวนะ ยาป้องกันโรคบิดจากเชื้อค็อกซิเดีย และสารเร่งโตในอาหารเพื่อเร่งโตหรือเพิ่มผลผลิต
- สารเติมแต่งสังเคราะห์ใช้ได้จำกัดมาก สีและสารแต่งกลิ่นรสต้องมาจากธรรมชาติ
- แม่ไก่ได้อาหารหยาบและน้ำสะอาดด้วย ไก่ป่วยต้องรักษาและจดบันทึก หยุดยานานเป็นสองเท่า
- กฎทั้งหมดนี้เป็นของมาตรฐานไทย ยกเว้นที่บอกว่าเป็นของสหภาพยุโรป
คำถามที่พบบ่อย
แม่ไก่ไข่อินทรีย์กินอะไรบ้าง
แม่ไก่กินอาหารอินทรีย์ ธัญพืช วัตถุดิบพืช และต้องได้รับอาหารหยาบทุกวันพร้อมน้ำสะอาดตลอดเวลา ตามข้อมูลจากทั้งเว็บ whole.organic และมหาวิทยาลัยแห่งรัฐออริกอน
อาหารไก่ไข่อินทรีย์ห้ามใส่สารอะไรบ้าง
whole.organic ระบุว่าห้ามใส่สิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม ยาปฏิชีวนะป้องกันโรค สารเร่งโต ไนโตรเจนที่ไม่ใช่โปรตีน และสารประกอบไนโตรเจนสังเคราะห์ในอาหารสัตว์
ถ้าแม่ไก่ไข่ป่วยต้องรักษาอย่างไร
whole.organic ระบุว่าให้ใช้สมุนไพร แร่ธาตุธรรมชาติ หรือการแพทย์ทางเลือกก่อน หากไม่หายจึงใช้ยาแผนปัจจุบันหรือยาปฏิชีวนะภายใต้การดูแลของสัตวแพทย์
แหล่งข้อมูล
- Department of Livestock Development manual 2024, reproducing TAS 9000 Part 2-2018, Organic Livestock (Thai)
- Thai Agricultural Standard TAS 9000-2021, Organic Agriculture (unofficial English translation, ACFS)
- Oregon State University Extension, How to feed your laying hens
- Göransson and Lundmark Hedman (2024), The perks of being an organic chicken, Frontiers in Animal Science



