นมอินทรีย์ดูด้วยตาไม่ออก การจะเป็นนมอินทรีย์ได้ขึ้นอยู่กับวิธีเลี้ยง ตั้งแต่วัวกินอะไร อาหารปลูกบนที่ดินแบบไหน ได้ออกทุ่งหญ้าแค่ไหน ผ่านช่วงปรับเปลี่ยนนานเท่าไร ไปจนถึงเวลาป่วยแล้วรักษายังไง ซึ่งทุกข้อต้องทำตามมาตรฐานอินทรีย์ที่กำหนดไว้และมีผู้ตรวจสอบว่าทำจริง โดยกฎของแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน บทความนี้จึงระบุไว้ในแต่ละข้อว่าเป็นของประเทศไหน
สำหรับของไทยมีเรื่องต้องรู้ก่อนคือ มาตรฐานทั่วไปในปัจจุบันใช้ มกษ. 9000-2564 ซึ่งรวมมาตรฐานอินทรีย์หลายฉบับที่เคยแยกกันไว้ในเล่มเดียว แต่ระบุไว้ว่าภาคผนวกเรื่องปศุสัตว์จะประกาศทีหลัง รายละเอียดเรื่องปศุสัตว์ในบทความนี้จึงยังใช้มาตรฐานเดิม คือ มกษ. 9000 เล่ม 2-2554 ปศุสัตว์อินทรีย์ ของสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.)
วัวกินอะไร และการแทะเล็ม
ประเทศไทย อาหารสัตว์ควรมาจากเกษตรอินทรีย์ โดยระหว่างที่ฟาร์มยังปรับเปลี่ยน สัตว์เคี้ยวเอื้องอย่างโคต้องกินอาหารอินทรีย์อย่างน้อย 70 เปอร์เซ็นต์ของวัตถุแห้ง ส่วนฟาร์มที่หาอาหารอินทรีย์ได้ไม่ครบ มาตรฐานอนุญาตให้ใช้อินทรีย์อย่างน้อย 90 เปอร์เซ็นต์สำหรับสัตว์เคี้ยวเอื้องได้ หากหน่วยรับรองเห็นชอบ โดยส่วนที่ไม่ใช่อินทรีย์ต้องมาจากธรรมชาติ ทั้งจากพืช สัตว์ หรือแร่ธาตุ
สัตว์กินพืชต้องมีแปลงให้แทะเล็ม เว้นแต่บางกรณี เช่น อากาศไม่ดี หรือช่วงท้องแก่ใกล้คลอด
ส่วนอาหารหยาบซึ่งหมายถึงหญ้าและพืชอาหารสัตว์ทั้งแบบสด แบบแห้ง และแบบหมัก ก็มีสัดส่วนกำหนดไว้เช่นกัน โดยต้องมีอย่างน้อย 60 เปอร์เซ็นต์ของวัตถุแห้งที่กินต่อวัน แม้จะปรับตามฤดูหรือระยะให้นมได้แต่ห้ามต่ำกว่า 50 เปอร์เซ็นต์ นอกจากนี้ยังห้ามเลี้ยงสัตว์เคี้ยวเอื้องด้วยหญ้าหมักอย่างเดียว รวมถึงห้ามใส่ยาปฏิชีวนะ ยาป้องกันโรคบิดโคซิเดียและสารเร่งการเจริญเติบโตลงในอาหาร เพื่อเร่งโตหรือเพิ่มผลผลิต
สหรัฐอเมริกา** อาหารสัตว์ต้องเป็นอินทรีย์ตามกฎอินทรีย์ของรัฐบาลกลาง 7 CFR part 205 ส่วนเรื่องการแทะเล็มระบุเป็นตัวเลขชัดเจนว่า สัตว์เคี้ยวเอื้องต้องได้แทะเล็มอย่างน้อย 120 วันในหนึ่งปีปฏิทิน และตลอดฤดูแทะเล็ม หญ้าในทุ่งต้องคิดเป็นวัตถุแห้งเฉลี่ยอย่างน้อย 30 เปอร์เซ็นต์ของที่กินทั้งหมด โดยให้อาหารแห้งเสริมได้เฉลี่ยไม่เกิน 70 เปอร์เซ็นต์ของที่สัตว์ต้องการ ส่วนยา ฮอร์โมนเร่งโต และยาปฏิชีวนะในอาหารก็ห้ามใช้เช่นกัน
สหภาพยุโรป สัตว์ควรได้ออกไปที่โล่งหรือทุ่งหญ้าทุกครั้งที่ทำได้ตามคำแนะนำของคณะกรรมาธิการยุโรป ส่วนอาหารต้องเป็นอินทรีย์ 100 เปอร์เซ็นต์ และดีที่สุดคือปลูกในฟาร์มเองหรือในภูมิภาคเดียวกัน
ช่วงปรับเปลี่ยนนานเท่าไร
ทั้งที่ดินและตัวสัตว์ต้องใช้เวลาปรับเปลี่ยนก่อน
ประเทศไทย ที่ดินปลูกพืชอาหารสัตว์ต้องปรับเปลี่ยน 12 เดือนสำหรับพืชอายุปีเดียว และ 18 เดือนสำหรับพืชยืนต้น ส่วนโค แพะ และแกะที่เลี้ยงเอานม ต้องปรับเปลี่ยน 90 วัน ครบแล้วนมที่ได้จะเรียกว่านมอินทรีย์ระยะปรับเปลี่ยน จากนั้นต้องรอต่ออีก 6 เดือน จึงจะรับรองเป็นนมอินทรีย์ได้
สหรัฐอเมริกา** สัตว์ให้นมต้องเลี้ยงแบบอินทรีย์ต่อเนื่องอย่างน้อย 12 เดือนติดกันก่อนขายนมเป็นอินทรีย์ ส่วนฟาร์มที่ไม่เคยปรับเปลี่ยนสัตว์ให้นมมาก่อน จะปรับเปลี่ยนสัตว์ที่ไม่ใช่อินทรีย์ได้เพียงครั้งเดียว
ส่วนระยะปรับเปลี่ยนของนมในสหภาพยุโรปนั้น บทความนี้ไม่ได้ตรวจสอบ จึงไม่ได้ใส่ตัวเลขไว้
เมื่อวัวป่วย
ประเทศไทย เมื่อสัตว์ป่วยหรือบาดเจ็บต้องรักษาทันที แม้จะทำให้หมดสถานะอินทรีย์ก็ต้องรักษา โดยเริ่มจากใช้สมุนไพร แร่ธาตุธรรมชาติ หรือการแพทย์ทางเลือกก่อน หากไม่ได้ผล สัตวแพทย์จึงค่อยใช้ยาหรือยาปฏิชีวนะ สำหรับระยะหยุดยา ซึ่งเป็นช่วงที่ต้องรอหลังให้ยาครั้งสุดท้าย ต้องนานเป็น 2 เท่าของเวลาที่ระบุบนฉลาก แต่ถ้าฉลากไม่ได้บอกไว้ให้เว้นอย่างน้อย 48 ชั่วโมง ทั้งนี้ห้ามให้ยาปฏิชีวนะเป็นประจำเพื่อป้องกันไว้ก่อน หากสัตว์ตัวใดได้ยาหรือยาปฏิชีวนะเกิน 2 ครั้งในหนึ่งปี หรือเกิน 1 ครั้งกรณีอายุยังไม่ถึงหนึ่งปี จะขายเป็นอินทรีย์ไม่ได้และต้องกลับไปเริ่มปรับเปลี่ยนใหม่ รวมถึงการรักษาด้วยฮอร์โมนก็ต้องมีสัตวแพทย์ดูแลเช่นกัน
สหรัฐอเมริกา** สัตว์ที่ได้ยาปฏิชีวนะจะนำไปขายเป็นอินทรีย์ไม่ได้ ส่วนสัตว์ที่ไม่ได้ป่วย ห้ามให้ยาใด ๆ นอกเหนือจากวัคซีน รวมถึงฮอร์โมนเร่งโตก็ห้ามใช้เช่นกัน ทั้งนี้ผู้เลี้ยงจะปล่อยสัตว์ป่วยไว้โดยไม่รักษาเพื่อคงสถานะอินทรีย์ไว้ก็ไม่ได้
สหภาพยุโรป หากสัตว์ป่วย สามารถใช้ยาปฏิชีวนะและยาสัตว์อื่น ๆ ได้ภายใต้เงื่อนไขที่เข้มงวดตามที่คณะกรรมาธิการระบุ แต่ห้ามใช้ฮอร์โมน เว้นแต่เป็นการรักษาสัตว์เป็นรายตัว ส่วนสารเร่งการเจริญเติบโตห้ามใช้
สรุปสั้น ๆ
- นมอินทรีย์ตัดสินจากมาตรฐานที่กำหนดและการตรวจ ดูจากตัวนมเพียงอย่างเดียวไม่ได้
- ไทย สหรัฐอเมริกา และสหภาพยุโรป ต่างกำหนดให้ใช้อาหารสัตว์อินทรีย์และห้ามใช้สารเร่งการเจริญเติบโตเหมือนกัน
- ในไทย อาหารหยาบต้องมีอย่างน้อย 60 เปอร์เซ็นต์ของวัตถุแห้งที่กินต่อวัน แม้จะปรับตามฤดูหรือระยะให้นมได้ แต่ต้องไม่ต่ำกว่า 50 เปอร์เซ็นต์
- สหรัฐอเมริกา กำหนดเกณฑ์การแทะเล็มเป็นตัวเลขชัดเจน คืออย่างน้อย 120 วันต่อปี และหญ้าในทุ่งต้องคิดเป็นวัตถุแห้งอย่างน้อย 30 เปอร์เซ็นต์ของที่กิน
- ในสหรัฐอเมริกา วัวที่ได้ยาปฏิชีวนะให้นมอินทรีย์ไม่ได้ ส่วนในไทย หากได้ยาหรือยาปฏิชีวนะเกิน 2 ครั้งในหนึ่งปี ต้องกลับไปเริ่มปรับเปลี่ยนใหม่
คำถามที่พบบ่อย
ดูยังไงว่าเป็นนมอินทรีย์
ดูด้วยตาไม่ออก จะเป็นนมอินทรีย์ได้อยู่ที่วิธีเลี้ยงวัว วัวกินอะไร ได้ออกทุ่งหญ้าแค่ไหน และป่วยแล้วรักษายังไง ต้องทำตามมาตรฐานอินทรีย์ที่เขียนไว้และมีคนมาตรวจ
วัวนมอินทรีย์กินหญ้าหมักอย่างเดียวได้ไหม
สัตว์เคี้ยวเอื้องห้ามเลี้ยงด้วยหญ้าหมักอย่างเดียว อาหารหยาบต้องมีอย่างน้อย 60 เปอร์เซ็นต์ของวัตถุแห้งที่กินต่อวัน และห้ามใส่สารเร่งการเจริญเติบโตในอาหาร
วัวป่วยรักษาได้ไหม
สัตว์ป่วยหรือบาดเจ็บต้องรักษาทันที เริ่มจากสมุนไพร แร่ธาตุธรรมชาติ หรือการแพทย์ทางเลือกก่อน ไม่ได้ผลสัตวแพทย์จึงใช้ยาหรือยาปฏิชีวนะ ห้ามปล่อยสัตว์ป่วยไว้ไม่รักษา



