ล้างผักใต้น้ำไหล ถูใบเบา ๆ และล้างตอนใกล้จะปรุงหรือจะกิน วิธีแช่ผักที่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) แนะนำมีสามวิธี ทุกวิธีจบด้วยล้างน้ำสะอาด อย. บอกไว้ตรง ๆ ด้วยว่าล้างยังไงก็เอาออกไม่หมด
สามวิธีของ อย.
เดือนกุมภาพันธ์ 2567 อย. ออกอินโฟกราฟิกวิธีล้างผักสามวิธี ทั้งสามวิธีเน้นลดสารเคมีตกค้างและเชื้อโรคที่ผิวผัก
- น้ำไหล แช่ผักไว้ 15 นาที แล้วแยกใบถูใต้น้ำไหลนาน 2 นาที เหมาะกับผักปริมาณไม่มาก ลดสารตกค้างได้ร้อยละ 54 ถึง 64 ตามที่ อย. บอก
- น้ำส้มสายชู ผสมน้ำส้มสายชู 5 เปอร์เซ็นต์ 1 ช้อนโต๊ะในน้ำ 4 ลิตร แช่ 15 นาที แล้วล้างน้ำสะอาด ลดได้ร้อยละ 29 ถึง 38
- เบกกิ้งโซดา ผสมโซเดียมไบคาร์บอเนตครึ่งช้อนโต๊ะในน้ำ 10 ลิตร แช่ 15 นาที แล้วล้างน้ำสะอาด ลดได้ร้อยละ 80 ถึง 95
ตัวเลขร้อยละพวกนี้ อินโฟกราฟิกอ้างว่ามาจากหน่วยโภชนาการของศูนย์การแพทย์ในมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง บอกว่าในการทดสอบสารตกค้างลดลงเท่าไร ช่วงก็กว้างมาก ผักกำที่อยู่ในอ่างตอนนี้สะอาดแค่ไหน ตัวเลขนี้บอกไม่ได้
ล้างแล้วสารตกค้างก็ยังออกไม่หมด อย. ย้ำไว้ เลือกผักตั้งแต่ตอนซื้อ อย. แนะนำให้ดูสีที่เป็นธรรมชาติ ไม่มีคราบขาวที่ดูเหมือนสารเคมีตกค้าง ไม่มีกลิ่นแปลก ๆ และกินผักตามฤดูกาล
ดิน เชื้อโรค และพยาธิ
ที่ติดมากับใบผัก ไม่ได้มีแค่สารตกค้าง ล้างผักยังช่วยลดจุลินทรีย์ก่อโรคที่ผิวผักด้วย ตามหน้าเว็บเดียวกันของ อย.
เรื่องนี้กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์เคยทดสอบไว้ในปี 2556 และ 2557 เก็บผักที่คนชอบกินดิบ 8 ชนิดจากตลาดสดในกรุงเทพมหานครและจังหวัดใกล้เคียง ชนิดละ 10 ตัวอย่าง มีสะระแหน่ ผักกาดหอม ต้นหอม ใบบัวบก กุยช่าย คื่นฉ่าย ผักชี และพาร์สลีย์ ก่อนล้าง เจอปรสิตกลุ่มหนอนพยาธิในผักครบทั้ง 8 ชนิด และ 7 ชนิดมีไข่พยาธิตัวกลมด้วย
ล้างแล้วปรสิตก็ลดลง นักวิจัยลองแช่สามแบบ แต่ละแบบล้างน้ำตามอีกรอบ แช่น้ำเปล่า แช่น้ำส้มสายชู 5 เปอร์เซ็นต์ 15 มิลลิลิตรต่อน้ำ 4 ลิตร และแช่เกลือ 15 กรัมต่อน้ำ 4 ลิตร สามแบบได้ผลไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
คำแนะนำฝั่งสหรัฐอเมริกา
คำแนะนำสำหรับผู้บริโภคในสหรัฐอเมริกา จากองค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกา (US FDA)
- ล้างผักผลไม้ทุกอย่างให้ทั่วใต้น้ำไหลก่อนเตรียมหรือกิน
- อย่าใช้สบู่ ผงซักฟอก หรือน้ำยาล้างผักผลไม้ที่วางขายทั่วไป
- ผักผลไม้เนื้อแน่นอย่างเมลอนและแตงกวา ขัดด้วยแปรงสะอาดสำหรับผักผลไม้
- ซับให้แห้งด้วยผ้าสะอาดหรือกระดาษซับ
- ส่วนที่เสียหรือช้ำ ตัดทิ้ง
อินโฟกราฟิกของ อย. พูดถึงน้ำ น้ำส้มสายชู และเบกกิ้งโซดา ไม่ได้พูดถึงสบู่เลย เรื่องล้างใต้น้ำไหลและล้างน้ำสะอาดปิดท้าย สองแหล่งพูดตรงกัน
สรุปสั้น ๆ
- ล้างใต้น้ำไหล ถูเบา ๆ และล้างตอนใกล้จะใช้
- อย. ให้วิธีแช่ผักสามวิธี ลดสารเคมีตกค้างได้ร้อยละ 29 ถึง 95 และบอกว่าล้างแล้วก็ยังออกไม่หมด
- ในการทดสอบของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ล้างทั้งสามแบบลดปรสิตได้ ไม่มีแบบไหนดีกว่ากันชัดเจน
- คำแนะนำของสหรัฐอเมริกาเพิ่มเรื่องใช้แปรงสะอาดกับผักผลไม้เนื้อแน่น ซับให้แห้งหลังล้าง และไม่ใช้สบู่หรือผงซักฟอก
คำถามที่พบบ่อย
ควรล้างผักตอนไหน
ควรล้างผักตอนใกล้จะปรุงหรือจะกิน โดยล้างใต้น้ำไหลและถูใบเบา ๆ ตามที่บทความระบุ
วิธีแช่ผักของ อย ลดสารเคมีได้ไหม
อย ระบุว่าวิธีแช่ผักทั้งสามวิธีช่วยลดสารเคมีตกค้างได้ แต่ล้างอย่างไรก็เอาออกไม่หมด
ใช้สบู่ล้างผักได้ไหม
องค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกาแนะนำว่าอย่าใช้สบู่ ผงซักฟอก หรือน้ำยาล้างผักผลไม้ที่วางขายทั่วไป
แหล่งข้อมูล
- Three ways to wash vegetables (3 วิธีล้างผัก เพื่อลดสารเคมีตกค้าง), Thai FDA, Consumer Capacity Division
- Effects of washing raw-eaten vegetables on parasite contamination (ผลกระทบของการล้างผักซึ่งบริโภคดิบ), Bulletin of the Department of Medical Sciences, 2015
- Selecting and Serving Produce Safely, US Food and Drug Administration



