นมและโยเกิร์ตแบบแช่เย็น ตามกฎหมายไทยต้องเก็บไว้ที่อุณหภูมิ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า และต้องกินให้ทันวันที่ระบุบนกล่อง พอเปิดแล้วก็ควรรีบกินให้หมด ส่วนที่ได้รับการยกเว้นจริง ๆ มีแค่นมกล่องอายุยาวที่ยังไม่ได้เปิด ซึ่งวางไว้ที่อุณหภูมิห้องได้
ตู้เย็นต้องเย็นแค่ไหน
ตัวเลขควบคุมของไทยระบุอยู่ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข โดยกำหนดให้นมโคสดและนมโคพาสเจอร์ไรส์ต้องเก็บที่อุณหภูมิ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า ตั้งแต่ขั้นตอนบรรจุเสร็จไปจนถึงมือผู้บริโภค
ส่วนโยเกิร์ตจะอยู่ในประกาศอีกฉบับว่าด้วยเรื่องนมเปรี้ยว ซึ่งให้ความหมายของโยเกิร์ตไว้ว่า คือนมที่หมักด้วยแบคทีเรียตามชนิดที่กำหนด ไม่ว่าจะเป็นโยเกิร์ตที่ไม่ผ่านความร้อนหลังหมัก หรือโยเกิร์ตที่พาสเจอร์ไรส์หลังหมัก ต่างก็ใช้เกณฑ์ควบคุมที่ 8 องศาเซลเซียสเช่นเดียวกัน
ทางฝั่งอังกฤษตั้งเกณฑ์ไว้เย็นกว่านั้น โดยสำนักงานมาตรฐานอาหาร (Food Standards Agency) แนะนำให้ตั้งอุณหภูมิตู้เย็นไว้ระหว่าง 0 ถึง 5 องศาเซลเซียส และคอยใช้เทอร์โมมิเตอร์สำหรับตู้เย็นวัดตรวจดูประมาณสัปดาห์ละครั้ง พร้อมทั้งจัดให้ผลิตภัณฑ์นมเป็นอาหารที่ต้องแช่เย็นเสมอ หากตู้เย็นรักษาความเย็นอยู่ที่ 5 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่าได้ ก็ถือว่าผ่านเกณฑ์ของไทยได้สบาย
วางตรงไหนดี
ความเย็นในแต่ละจุดของตู้เย็นนั้นไม่เท่ากัน ช่องแช่เนยตรงฝาประตูจะมีความอุ่นกว่าจุดอื่น เอกสารของ Clemson University Cooperative Extension ในสหรัฐอเมริกาจึงระบุว่าเก็บเนยไว้ตรงนั้นได้ไม่เกิน 2 วัน ขณะที่หน่วยงานของอังกฤษเตือนเพิ่มว่า การเปิดประตูตู้เย็นค้างไว้นาน ๆ จะยิ่งทำให้เครื่องทำงานหนักขึ้นกว่าจะกลับมาเย็นเท่าเดิม
แม้ทั้งสองแหล่งข้อมูลจะพูดถึงเนยกับฝาประตูตู้เย็นและไม่ได้ระบุนมไว้ตรง ๆ แต่นมขวดก็ต้องระวังแบบเดียวกัน เพราะฝาประตูตู้เย็นมักจะถูกเปิดบ่อยเวลาหยิบน้ำดื่ม การย้ายนมไปวางไว้ที่ชั้นด้านในจึงช่วยรักษาความเย็นได้นิ่งกว่า
ดูวันที่บนฉลาก
กฎของไทยนับวันเก็บจากวันที่บรรจุ
- นมพาสเจอร์ไรส์หรือนมสด ต้องดื่มให้หมดภายใน 10 วันนับจากวันที่บรรจุ เว้นแต่ผู้ผลิตจะได้รับอนุมัติจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ให้เก็บได้นานกว่านั้น
- โยเกิร์ต ให้กินภายใน 30 วันนับจากวันที่บรรจุ และมีข้อยกเว้นแบบเดียวกันหากได้รับอนุมัติ
ส่วนนมเปรี้ยวพร้อมดื่มแบบพาสเจอร์ไรส์ ทาง อย. กำหนดเกณฑ์ไว้ใกล้เคียงกัน คือเก็บได้นานถึง 30 วันในอุณหภูมิ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า
สำหรับโยเกิร์ตพร้อมดื่มกับนมเปรี้ยวต้องสังเกตเพิ่มเติม เพราะบางยี่ห้อจะผ่านความร้อนแบบยูเอชทีหลังการหมัก ซึ่งนมเปรี้ยวยูเอชทีพร้อมดื่มนี้สามารถเก็บได้นานราว 8 เดือนโดยไม่ต้องแช่เย็น ตามข้อมูลของ อย. ถ้าอยากรู้ว่าเป็นแบบไหนให้สังเกตชื่อบนฉลาก เพราะกฎหมายไทยบังคับว่า นมเปรี้ยวที่ผ่านความร้อนหลังหมักจะต้องระบุคำว่า "พาสเจอร์ไรส์" หรือ "ยูเอชที" เอาไว้ในชื่อสินค้าด้วย
นอกจากนี้ มาตรฐานอาหารระหว่างประเทศโคเด็กซ์ (Codex Alimentarius) ยังกำหนดว่า ผลิตภัณฑ์นมที่ไม่สามารถเก็บไว้ที่อุณหภูมิห้องได้ ฉลากจะต้องระบุชัดเจนว่าต้องแช่เย็น ข้อความบอกวิธีเก็บบนกล่องจึงเป็นจุดสำคัญที่ต้องอ่านเสมอ
เวลาค้นหาข้อมูลในอินเทอร์เน็ตอาจจะเห็นตัวเลขระยะเวลาที่ยาวนานกว่านี้ เนื่องจากเอกสารของ Clemson อิงจากระบบวัน "sell-by" ของสหรัฐอเมริกา ซึ่งนมที่แช่ในอุณหภูมิที่ถูกต้องจะยังคงรสชาติสดใหม่ต่อได้อีก 1 ถึง 5 วันหลังพ้นวันดังกล่าว และโยเกิร์ตที่ยังปิดฝาสนิทจะอยู่ต่อได้อีก 7 ถึง 10 วัน แต่เนื่องจากเกณฑ์ของไทยสำหรับนมพาสเจอร์ไรส์และโยเกิร์ตนั้นเริ่มนับจากวันที่บรรจุ ตัวเลขของฝั่งอเมริกาจึงนำมาเทียบใช้กับนมกล่องที่ขายในไทยไม่ได้
เปิดแล้วทำอย่างไร
หากดื่มนมพาสเจอร์ไรส์แบบถุงไม่หมด ทาง อย. แนะนำว่าให้เทแบ่งออกมาเฉพาะส่วนที่จะดื่มในแต่ละครั้ง แล้วรีบดื่มที่เหลือในถุงให้หมดโดยเร็ว ส่วนนมยูเอชทีเมื่อเปิดกล่องแล้ว เอกสารของ Clemson แนะนำให้ปฏิบัติเหมือนนมสด คือต้องใช้ให้หมดภายในไม่กี่วัน
สำหรับนมยูเอชทีหรือโยเกิร์ตที่เปิดแล้ว แม้แหล่งข้อมูลของไทยข้างต้นจะไม่ได้กำหนดจำนวนวันเอาไว้แน่นอน แต่ทางที่ดีคือต้องปิดกล่องให้สนิท นำไปแช่เย็นไว้ แล้วรีบกินให้หมดโดยเร็วที่สุด
สรุปสั้น ๆ
- นมพาสเจอร์ไรส์และโยเกิร์ต กฎหมายไทยกำหนดให้เก็บที่ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า ตั้งแต่ขั้นตอนบรรจุจนถึงมือผู้บริโภค
- สำนักงานมาตรฐานอาหารของอังกฤษแนะนำให้อุณหภูมิตู้เย็นอยู่ที่ 0 ถึง 5 องศาเซลเซียส และควรคอยวัดด้วยเทอร์โมมิเตอร์
- ฝาประตูตู้เย็นมีอุณหภูมิอุ่นกว่าและถูกเปิดบ่อย จึงควรวางนมไว้ที่ชั้นด้านในแทน
- เกณฑ์ของไทยกำหนดให้นมพาสเจอร์ไรส์อยู่ได้ 10 วัน และโยเกิร์ต 30 วันนับจากวันที่บรรจุ เว้นแต่จะได้รับอนุมัติให้เก็บได้นานกว่านั้น
- เมื่อเปิดกล่องแล้ว ต้องปิดให้สนิท แช่เย็นไว้เสมอ และรีบกินให้หมดโดยเร็ว
คำถามที่พบบ่อย
นมสดเปิดขวดแล้วเก็บยังไง
เปิดแล้วให้ปิดกล่องให้สนิท เก็บไว้ในที่เย็น และรีบกินให้หมดเร็วๆ ไว้ก่อน
ทำไมนมถึงไม่ควรวางที่ประตูตู้เย็น
ประตูตู้เย็นอุ่นกว่าและเปิดบ่อยทุกครั้งที่มีคนหยิบน้ำดื่ม ควรวางนมไว้ที่ชั้นด้านในซึ่งอุณหภูมินิ่งกว่า
นมพาสเจอร์ไรส์เก็บได้กี่วัน
ตามกฎของไทย ให้ดื่มภายใน 10 วันนับจากวันที่บรรจุ เว้นแต่ผู้ผลิตได้รับอนุมัติให้นานกว่านั้น
แหล่งข้อมูล
- Ministry of Public Health Notification No. 350 (2013), Cow Milk (Royal Gazette, Thai FDA)
- Ministry of Public Health Notification No. 353 (2013), Fermented Milk (Royal Gazette, Thai FDA)
- World Milk Day, how to choose and store milk (Thai FDA, 31 May 2024)
- How to chill, freeze and defrost food safely (UK Food Standards Agency, on GOV.UK)
- Safe Handling of Milk and Dairy Products (Clemson University Cooperative Extension)



