นมและโยเกิร์ตแบบแช่เย็นต้องเก็บในตู้เย็นที่ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่าตามกฎของไทย และใช้ให้ทันวันที่ระบุบนแพ็ก เมื่อเปิดแพ็กแล้วให้ดื่มหรือกินให้หมดโดยเร็ว มีข้อยกเว้นคือนมอายุยาวแบบกล่องที่ยังไม่เปิด ซึ่งเก็บที่อุณหภูมิห้องได้
ตู้เย็นควรเย็นแค่ไหน
ประเทศไทยกำหนดอุณหภูมิสูงสุดไว้ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข นมโคสดและนมโคพาสเจอร์ไรส์ต้องเก็บที่ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า ตั้งแต่บรรจุจนถึงมือผู้บริโภค ส่วนโยเกิร์ต ซึ่งประกาศว่าด้วยนมหมักนิยามว่าเป็นนมที่หมักด้วยแบคทีเรียที่ระบุชื่อไว้ ใช้เกณฑ์เดียวกัน ทั้งโยเกิร์ตที่ไม่ผ่านความร้อนหลังหมัก และโยเกิร์ตที่พาสเจอร์ไรส์หลังหมัก
สำนักงานมาตรฐานอาหารของสหราชอาณาจักร (Food Standards Agency) แนะนำให้ตั้งตู้เย็นไว้ระหว่าง 0 ถึง 5 องศาเซลเซียส และตรวจด้วยเทอร์โมมิเตอร์ตู้เย็นประมาณสัปดาห์ละครั้ง และระบุว่าผลิตภัณฑ์นมอยู่ในกลุ่มอาหารที่ควรเก็บในตู้เย็น ช่วงอุณหภูมิของสหราชอาณาจักรเย็นกว่าเพดานของไทย ตู้เย็นที่คงอุณหภูมิ 5 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่าจึงอยู่ในเกณฑ์ของไทยด้วย
วางตรงไหนของตู้เย็น
ตู้เย็นไม่ได้เย็นเท่ากันทุกจุด เอกสารข้อมูลจากสหรัฐอเมริกาของ Clemson University Extension ระบุว่า ช่องใส่เนยที่ประตูตั้งอุณหภูมิไว้อุ่นกว่า และให้เก็บเนยไว้ตรงนั้นไม่เกิน 2 วัน สำนักงานของสหราชอาณาจักรเสริมว่า ถ้าเปิดประตูค้างนาน ตู้เย็นต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อรักษาความเย็น
แหล่งข้อมูลเหล่านั้นพูดถึงเนยและประตูตู้เย็น ไม่ได้พูดถึงนมโดยตรง แต่หลักเดียวกันนี้ใช้เป็นข้อควรระวังกับนมได้ ชั้นด้านในอุณหภูมิคงที่กว่าประตู เพราะประตูเปิดบ่อย จึงเหมาะกับวางขวดนมมากกว่า
วันที่บนแพ็กและระยะเวลาเก็บ
กฎของไทยนับระยะเวลาเก็บจากวันที่บรรจุ
- นมพาสเจอร์ไรส์หรือนมสด บริโภคภายใน 10 วันนับจากวันที่บรรจุ เว้นแต่ผู้ผลิตได้รับอนุมัติจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ให้ใช้ระยะเวลานานกว่านั้น
- โยเกิร์ต บริโภคภายใน 30 วันนับจากวันที่บรรจุ โดยมีข้อยกเว้นเดียวกัน
อย. ระบุตัวเลขใกล้เคียงกันสำหรับนมเปรี้ยวพร้อมดื่มแบบพาสเจอร์ไรส์ คือเก็บได้นานถึง 30 วันที่ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า โยเกิร์ตดื่มและนมเปรี้ยวบางชนิดผ่านความร้อนแบบยูเอชทีหลังหมัก อย. ระบุว่านมเปรี้ยวยูเอชทีพร้อมดื่มเก็บได้ประมาณ 8 เดือนโดยไม่ต้องแช่เย็น ให้ดูที่แพ็กว่าเป็นแบบไหน เพราะกฎของไทยกำหนดให้ชื่อของนมเปรี้ยวที่ผ่านความร้อนหลังหมักต้องมีคำว่า "พาสเจอร์ไรส์" หรือ "ยูเอชที"
โคเด็กซ์ (Codex Alimentarius) มาตรฐานอาหารระหว่างประเทศ ระบุเพิ่มว่า ผลิตภัณฑ์นมที่ไม่ใช่แบบเก็บที่อุณหภูมิห้องได้ ฉลากควรระบุว่าต้องแช่เย็น ข้อความเรื่องการเก็บบนแพ็กจึงเป็นส่วนหนึ่งของสินค้า ไม่ใช่ข้อความเสริม
เพื่อเปรียบเทียบ เอกสารของ Clemson อ้างอิงวัน "sell-by" ซึ่งเป็นระบบของสหรัฐอเมริกา โดยระบุว่านมที่เก็บในอุณหภูมิที่เหมาะสมยังคงรสชาติสดได้ 1 ถึง 5 วันหลังวันดังกล่าว และโยเกิร์ตที่ปิดฝาไว้เก็บได้ 7 ถึง 10 วันหลังวันนั้น แต่เกณฑ์ของไทยสำหรับนมพาสเจอร์ไรส์และโยเกิร์ตนับจากวันที่บรรจุ จึงไม่ควรนำตัวเลขของสหรัฐอเมริกาเหล่านั้นมาใช้กับแพ็กของไทย
หลังเปิดแล้ว
อย. แนะนำว่า นมพาสเจอร์ไรส์แบบถุงที่ดื่มไม่หมดให้เทออกมาแล้วดื่มโดยเร็ว เอกสารของ Clemson ระบุว่านมยูเอชทีที่เปิดแพ็กแล้วให้ถือเหมือนนมสดและใช้ภายในไม่กี่วัน ยังไม่พบตัวเลขของไทยสำหรับนมยูเอชทีที่เปิดแล้วหรือโยเกิร์ตที่เปิดแล้ว แนวทางที่ใช้ได้จริงจึงเป็นปิดแพ็กให้สนิท เก็บให้เย็น และกินให้หมดโดยเร็ว
สรุปสั้น ๆ
- กฎของไทยให้เก็บนมพาสเจอร์ไรส์และโยเกิร์ตที่ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า ตั้งแต่บรรจุจนถึงผู้บริโภค
- สำนักงานมาตรฐานอาหารของสหราชอาณาจักรแนะนำให้ตั้งตู้เย็นที่ 0 ถึง 5 องศาเซลเซียส และตรวจด้วยเทอร์โมมิเตอร์
- ประตูเป็นจุดที่อุ่นกว่าและเปิดบ่อยกว่า ชั้นด้านในจึงเป็นที่วางนมที่อุณหภูมิคงที่กว่า
- ตามกฎของไทย นมพาสเจอร์ไรส์ใช้ภายใน 10 วันนับจากวันที่บรรจุ และโยเกิร์ตภายใน 30 วัน เว้นแต่ได้รับอนุมัติเป็นอย่างอื่น
- หลังเปิดแล้วให้ปิดแพ็กให้สนิท เก็บให้เย็น และกินให้หมดโดยเร็ว
แหล่งข้อมูล
- Ministry of Public Health Notification No. 350 (2013), Cow Milk (Royal Gazette, Thai FDA)
- Ministry of Public Health Notification No. 353 (2013), Fermented Milk (Royal Gazette, Thai FDA)
- World Milk Day, how to choose and store milk (Thai FDA, 31 May 2024)
- How to chill, freeze and defrost food safely (UK Food Standards Agency, on GOV.UK)
- Safe Handling of Milk and Dairy Products (Clemson University Cooperative Extension)
