ชาและกาแฟอินทรีย์ ใบรับรองดูเรื่องอะไรบ้าง.

กฎอินทรีย์ดูว่าชาและกาแฟปลูก จัดการ แปรรูป และจดบันทึกอย่างไร รสในถ้วยดีแค่ไหน กฎไม่ได้บอก

ใบรับรองอินทรีย์ของชาหรือกาแฟจะพิจารณาจากกระบวนการทำงาน ทั้งการปลูก การจัดการหลังเก็บเกี่ยว การแปรรูป การบรรจุ รวมถึงบันทึกที่พิสูจน์ได้ โดยไม่ได้ตัดสินจากรสชาติ ความเข้ม หรือคุณลักษณะ ชาที่ได้ใบรับรองอาจรสชาติธรรมดา ส่วนชาที่ไม่มีใบรับรองอาจจะอร่อยมากก็ได้

ข้อกำหนดเหล่านี้มาจากมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของไทย มกษ. 9000-2564 ที่สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) ออก โดยควบคุมตั้งแต่ขั้นตอนการผลิต แปรรูป ติดฉลาก ไปจนถึงการจำหน่ายผลผลิตและผลิตภัณฑ์อินทรีย์ ทั้งนี้มีส่วนที่เปรียบเทียบกับสหรัฐอเมริกาเพียงจุดเดียว ซึ่งได้ระบุไว้ชัดเจนแล้ว

ในแปลง

ชากับกาแฟเป็นไม้พุ่มและไม้ต้นที่อยู่ในดินหลายปี มาตรฐานไทยจึงจัดเป็นพืชยืนต้น ซึ่งต้องใช้ระยะปรับเปลี่ยนอย่างน้อย 18 เดือนก่อนเก็บผลผลิตอินทรีย์ครั้งแรก ส่วนพืชอายุปีเดียวจะใช้อีกเกณฑ์คือ 12 เดือนก่อนปลูก

การนับเวลาจะเริ่มตั้งแต่วันแรกที่ผู้ปลูกเริ่มปฏิบัติตามมาตรฐานและยื่นขอรับรองกับผู้ตรวจรับรอง ทั้งนี้ตัวเลขระยะเวลาไม่ได้ตายตัว เพราะผู้ตรวจรับรองสามารถลดหรือขยายเวลาได้ตามประวัติและความเสี่ยงของแต่ละแปลง

ทั้งในช่วงปรับเปลี่ยนและหลังจากนั้น ผู้ปลูกสามารถใช้ปัจจัยการผลิตที่ระบุอยู่ในภาคผนวกของมาตรฐานได้ ส่วนสิ่งที่ไม่อยู่ในรายการจะต้องผ่านเกณฑ์อนุมัติอีกชุดหนึ่งก่อนจึงจะนำมาใช้ได้

หลังเก็บ

เก็บมาแล้วยังไม่จบ จากนี้ไปเรื่องที่ต้องระวังที่สุดคือของปนกัน มาตรฐานมีส่วนว่าด้วยการจัดการหลังเก็บเกี่ยว ขั้นตอนที่ทำในฟาร์ม เช่น นวด ปอกเปลือก ล้าง ทำให้เย็น ตัด ตาก และบรรจุ ผลผลิตอินทรีย์ต้องไม่ปนกับผลผลิตที่ไม่ใช่อินทรีย์

บรรจุภัณฑ์และสถานที่จัดเก็บต้องไม่ก่อให้เกิดการปนเปื้อน โดยมาตรฐานระบุตัวอย่างไว้ว่า ห้ามใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีสารรมสังเคราะห์ ยาฆ่าเชื้อรา หรือสารกันเสีย รวมถึงห้ามนำถุงที่เคยใช้แล้วกลับมาใช้ซ้ำ

หากใช้โกดังจัดเก็บร่วมกับผลผลิตเกษตรอื่น ต้องแยกส่วนของผลผลิตอินทรีย์ไว้ต่างหาก และระบุข้อมูลของแต่ละล็อตได้ชัดเจน ส่วนพื้นที่และอุปกรณ์ต้องทำความสะอาดด้วยวิธีที่ผ่านการพิสูจน์แล้วว่าได้ผล โดยผู้ประกอบการต้องบันทึกข้อมูลทุกครั้งที่มีการทำความสะอาด

ตอนแปรรูป

แปรรูปแบบอินทรีย์ต้องใช้วิธีทางกล ทางกายภาพ หรือทางชีวภาพ ตัวอย่างในมาตรฐานมี กะเทาะหรือสีเปลือก ขัดสี หมัก บด คั้น และระเหยน้ำออก มาตรฐานยังกำหนดอีกว่า

  • ผลิตภัณฑ์อินทรีย์ไม่ฉายรังสีเพื่อควบคุมศัตรูพืช ถนอมอาหาร หรือฆ่าเชื้อ
  • สกัดได้ด้วยน้ำ เอทานอล น้ำมันพืชหรือน้ำมันสัตว์ น้ำส้มสายชู คาร์บอนไดออกไซด์ และไนโตรเจนเท่านั้น
  • ผลิตภัณฑ์อินทรีย์ ผลิตภัณฑ์ระหว่างปรับเปลี่ยน และผลิตภัณฑ์ที่ไม่ใช่อินทรีย์ ต้องแยกสถานที่หรือแยกเวลาในการผลิต และต้องล้างอุปกรณ์ก่อนเริ่มผลิตรอบอินทรีย์ทุกครั้ง

ส่วนข้อกำหนดอินทรีย์ของรัฐบาลกลางสหรัฐอเมริกา ก็ระบุวิธีทางกลและทางชีวภาพในลักษณะเดียวกัน เช่น การทำให้แห้ง การให้ความร้อน และการบด ทั้งยังห้ามใช้ตัวทำละลายสังเคราะห์ที่ระเหยได้ รวมถึงสารช่วยแปรรูปสังเคราะห์ที่ไม่อยู่ในรายการที่อนุญาต

บนฉลากและในบันทึก

สำหรับในประเทศไทย ชาหรือกาแฟจะติดฉลากระบุคำว่า "อินทรีย์" ได้นั้น สินค้าสำเร็จรูปต้องมีส่วนประกอบอินทรีย์อย่างน้อย 95% โดยคำนวณจากน้ำหนักในกรณีของแข็ง หรือคำนวณจากปริมาตรในกรณีของเหลว ทั้งนี้ไม่นับรวมน้ำและเกลือที่เติมลงไป ส่วนชาแต่งกลิ่นหรือชาผสมสมุนไพรก็ใช้เกณฑ์เดียวกัน โดยนับส่วนประกอบทุกตัวรวมถึงสมุนไพรด้วย

หากมีส่วนประกอบอินทรีย์ตั้งแต่ 70% ขึ้นไป สามารถระบุว่า "ผลิตจากส่วนประกอบอินทรีย์" แต่ถ้าต่ำกว่า 70% จะไม่สามารถอ้างว่าเป็นสินค้าอินทรีย์ได้ ทว่ายังใส่คำนี้ในรายการส่วนประกอบได้อยู่ นอกจากนี้ บนฉลากต้องแสดงชื่อหรือรหัสของผู้ตรวจรับรอง มีคำว่าอินทรีย์ที่มองเห็นได้ชัดเจน และระบุสัดส่วนเปอร์เซ็นต์ของส่วนประกอบอินทรีย์คร่าว ๆ

ในส่วนของการจัดทำเอกสาร ผู้ประกอบการต้องเก็บบันทึกข้อมูลการซื้อ การจัดการ การแปรรูป และสต็อกสินค้าไว้อย่างน้อย 5 ปี เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับที่มาของแต่ละล็อตได้

สิ่งที่ใบรับรองไม่ได้ดู

เรื่องรสชาติ กลิ่น หรือเกรดสินค้า มาตรฐานไม่ได้มีข้อกำหนดไว้ ทั้งยังไม่ได้ตัดสินว่าชาสดใหม่แค่ไหน หรือต้องดริปหรือคั่วเข้มอย่างไร รายละเอียดเหล่านี้เป็นสิ่งที่ผู้ผลิตจะเล่า แล้วไปวัดผลกันในถ้วย

สรุปสั้น ๆ

  • ใบรับรองอินทรีย์พิจารณาจากการปลูก การจัดการ การแปรรูป การบรรจุ และเอกสารบันทึก โดยไม่ได้ตัดสินที่รสชาติหรือคุณลักษณะ
  • ตามมาตรฐานไทย พืชยืนต้นอย่างชาและกาแฟต้องดูแลแบบอินทรีย์อย่างน้อย 18 เดือนก่อนจะเก็บผลผลิตอินทรีย์ครั้งแรกได้
  • สินค้าอินทรีย์กับไม่อินทรีย์ห้ามปนกันในทุกขั้นตอน ตั้งแต่การตาก การจัดเก็บ ไปจนถึงการบรรจุ
  • การติดฉลาก "อินทรีย์" ตามมาตรฐานไทยต้องมีส่วนประกอบอินทรีย์อย่างน้อย 95% โดยไม่นับรวมน้ำและเกลือ
  • ต้องเก็บบันทึกข้อมูลไว้อย่างน้อย 5 ปี เพื่อให้ตรวจสอบย้อนกลับได้ทุกล็อต

คำถามที่พบบ่อย

ใบรับรองอินทรีย์ดูเรื่องรสชาติชาและกาแฟด้วยไหม

ใบรับรองไม่ได้ดูเรื่องรสชาติ ความเข้ม กลิ่น หรือคุณประโยชน์ โดยชาที่ได้รับรองอาจรสธรรมดาหรือชาที่ไม่มีใบรับรองอาจอร่อยมากก็ได้

ปลูกชาหรือกาแฟต้องปรับเปลี่ยนกี่เดือนก่อนเก็บ

ตามมาตรฐาน มกษ. ของไทย ชากับกาแฟซึ่งเป็นพืชยืนต้นต้องอยู่ในช่วงปรับเปลี่ยนอย่างน้อย 18 เดือนก่อนเก็บผลผลิตอินทรีย์ครั้งแรก

สินค้าต้องมีส่วนประกอบอินทรีย์กี่เปอร์เซ็นต์ถึงติดฉลากอินทรีย์ได้

สินค้าสำเร็จรูปต้องมีส่วนประกอบอินทรีย์อย่างน้อย 95% ของแข็งนับตามน้ำหนักและของเหลวนับตามปริมาตร โดยไม่นับน้ำกับเกลือที่เติมลงไป

แหล่งข้อมูล