อินทรีย์ ธรรมชาติ ปลอดสารเคมี และ GAP ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน.

คำพวกนี้ฟังคล้ายกัน แต่ความหมายต่างกัน อินทรีย์กับ GAP มีมาตรฐานไทยและมีคนตรวจ ส่วนธรรมชาติกับปลอดสารเคมี มาตรฐานอินทรีย์ไม่ได้นิยามไว้

แผงผักในตลาดไทย เดินไม่กี่ก้าวก็เจอทั้ง "อินทรีย์" "ธรรมชาติ" "ปลอดสารเคมี" และ GAP สี่คำนี้หมายถึงคนละอย่าง อินทรีย์กับ GAP เป็นมาตรฐานการผลิต มีคนไปตรวจฟาร์มตามนั้น "ธรรมชาติ" กับ "ปลอดสารเคมี" เป็นคำพูดทั่วไป มาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของไทยไม่ได้นิยามไว้ แต่ละคำรับปากไม่เท่ากัน บางคำแทบไม่ได้รับปากอะไรเลย

อินทรีย์

เกษตรอินทรีย์ในไทยทำตาม มกษ. 9000 และมีระบบรับรอง แต่ก็ใช่ว่าจะห้ามใส่อะไรลงแปลงเลย เพราะสารบางตัวยังใช้ได้ คือตัวที่อยู่ในรายการของมาตรฐานเอง หรือตัวที่หน่วยงานรัฐหรือหน่วยรับรองยอมรับ ส่วนที่ห้ามขาดก็เช่น ปุ๋ยสังเคราะห์ กับสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม

"ธรรมชาติ" กับ "ปลอดสารเคมี"

ใน มกษ. 9000 สองคำนี้ไม่ได้เป็นคำที่ใช้อ้างบนฉลาก สารจากธรรมชาติมีพูดถึงแค่ตอนว่าด้วยปัจจัยการผลิตจากภายนอก ซึ่งเป็นกลุ่มหนึ่งที่ฟาร์มอินทรีย์ใช้ได้ในบางกรณีเท่านั้น

ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 367 พ.ศ. 2557) ที่ อย. ใช้ ก็ช่วยไม่ได้มาก เพราะคำว่า "ธรรมชาติ" โผล่มาแค่ในเรื่องสีกับกลิ่นรสที่เติมลงไป ส่วน "ปลอดสารเคมี" ไม่มีเลย สิ่งที่ประกาศบังคับคือ ข้อความ รูป และเครื่องหมายบนฉลาก ต้องไม่เป็นเท็จหรือชวนให้เข้าใจผิดอย่างมีนัยสำคัญ

พอมีแค่คำพวกนี้ จึงไม่รู้ว่าพืชปลูกมายังไง หรือมีใครตรวจหรือเปล่า ของบางอย่างมาจากธรรมชาติจริง แต่ฟาร์มอินทรีย์ก็ยังใช้ไม่ได้ ถุงที่เขียนว่า "ไม่มีสารเคมี" ก็เหมือนกัน พอไม่มีชื่อมาตรฐานกับผู้รับรองกำกับไว้ คำนั้นก็ไม่ได้ผูกกับระบบไหนที่มีคนตรวจ

ผักปลอดภัยจากสารพิษ

ผักในไทยมักขายกันในชื่อ "ผักปลอดภัยจากสารพิษ" ฟังแล้วน่าวางใจ แต่ตามนิยามในเอกสารแจกของกรมส่งเสริมการเกษตร ผักกลุ่มนี้มาจากระบบที่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชและปุ๋ยเคมีจริง ๆ

ผลผลิตจะมีสารตกค้างหรือไม่มีก็ได้ แต่ถ้ามี ต้องไม่เกินเกณฑ์ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 163 พ.ศ. 2538 เอกสารเดียวกันนี้ยังแยกผักกลุ่มนี้ออกจากผักที่ปลูกโดยไม่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชเลย และแยกจากผักอินทรีย์อีกกลุ่มหนึ่ง

GAP กับเครื่องหมาย Q

GAP ย่อมาจาก Good Agricultural Practices หรือการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี ของไทยใช้มาตรฐาน มกษ. 9001 ครอบคลุมพืชอาหาร เช่น ผัก ผลไม้ พืชไร่ เครื่องเทศ และสมุนไพร มาตรฐานนี้เน้นดูว่าปลูกยังไง เก็บเกี่ยวยังไง รวมถึงจัดการสารเคมียังไง ไม่ได้บังคับว่าห้ามใช้

ฟาร์ม GAP ที่ใช้สารกำจัดศัตรูพืช ต้องใช้ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรหรือตามฉลากที่ขึ้นทะเบียน และหยุดใช้ก่อนเก็บเกี่ยวตามระยะที่ฉลากบอก สารที่ห้ามตามพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 ใช้ไม่ได้ ใช้สารอะไรไปบ้าง ฟาร์มต้องจดไว้ มีหลักฐานหรือมีเหตุให้สงสัยว่าใช้ไม่ตรงคำแนะนำ ผลผลิตต้องส่งไปตรวจหาสารตกค้าง

เครื่องหมาย Q เป็นเครื่องหมายรับรองสินค้าเกษตรของไทย ใช้ได้ทั้งกับ GAP และมาตรฐานอินทรีย์ เห็นแค่ตัว Q จึงยังไม่รู้ว่าเป็นแบบไหน ดูอักษรย่อที่อยู่คู่กัน "GAP" คือมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี "ORGANIC" คือมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ รหัสใต้เครื่องหมายบอกหน่วยรับรอง มาตรฐาน และเจ้าของใบรับรอง

ไฮโดรโปนิกส์

ไฮโดรโปนิกส์เป็นวิธีปลูก ไม่ใช่การรับรอง รากจะอยู่ในน้ำผสมธาตุอาหาร หรืออยู่ในวัสดุเฉื่อยที่เติมธาตุอาหารลงไป ซึ่ง มกษ. 9000 ให้พืชอินทรีย์ปลูกในดินเท่านั้น ปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ไม่ได้ ผักสลัดไฮโดรโปนิกส์กรอบ ๆ ถุงหนึ่งจึงเป็นอินทรีย์ตามมาตรฐานไทยไม่ได้

สรุปสั้น ๆ

  • อินทรีย์คือระบบที่รับรองตาม มกษ. 9000 สารที่ใช้ได้มีรายการจำกัดไว้
  • คำว่า "ธรรมชาติ" หรือ "ปลอดสารเคมี" มาตรฐานอินทรีย์ของไทยไม่ได้นิยามไว้ ส่วนประกาศเรื่องฉลากที่ อย. ใช้ ขอแค่ว่าฉลากต้องไม่ทำให้เข้าใจผิด
  • "ผักปลอดภัยจากสารพิษ" ปลูกด้วยสารเคมีได้ ขอแค่สารตกค้างไม่เกินเกณฑ์ตามกฎหมาย
  • GAP (มกษ. 9001) คุมวิธีใช้สารเคมี ไม่ได้ห้ามใช้ ไฮโดรโปนิกส์เป็นวิธีปลูกที่มาตรฐานอินทรีย์ของไทยไม่อนุญาต

คำถามที่พบบ่อย

ผักปลอดภัยจากสารพิษห้ามใช้สารเคมีไหม

ตามนิยามกรมส่งเสริมการเกษตร ผักกลุ่มนี้มาจากระบบที่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชและปุ๋ยเคมีจริง ๆ โดยสารตกค้างต้องไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนด

คำว่าธรรมชาติบนซองผักหมายถึงอะไร

ในมาตรฐาน มกษ. และประกาศ อย. คำว่าธรรมชาติไม่ได้ถูกนิยามไว้รับรองวิธีปลูกพืช โผล่มาแค่เรื่องสีกับกลิ่นรสที่เติมลงไปเท่านั้น

เครื่องหมาย Q บนผักแปลว่าอะไร

เครื่องหมาย Q เป็นเครื่องหมายรับรองสินค้าเกษตร ซึ่งต้องดูอักษรย่อคู่กันว่าระบุเป็น GAP หรือมาตรฐานอินทรีย์

แหล่งข้อมูล