เครื่องหมายอินทรีย์ที่เจอได้ในไทย.

Organic Thailand, Q Organic, PGS, IFOAM, USDA และใบไม้ของสหภาพยุโรป เป็นเครื่องหมายคนละแบบ ดูให้ออกว่าใครอยู่เบื้องหลัง และใช้กฎของใคร

หยิบของอินทรีย์ในไทยมาดูสักสองสามห่อ อาจเจอเครื่องหมายหลายแบบ มองผ่าน ๆ คล้ายกัน แต่บอกคนละเรื่อง บางอันแปลว่าหน่วยรับรองมาตรวจฟาร์มแล้ว อันหนึ่งมาจากระบบที่เกษตรกรตรวจกันเอง ที่เหลือเป็นตราตามกฎของประเทศหรือภูมิภาคอื่น เจอเครื่องหมายไหน ถามสองข้อนี้ก่อนก็ได้ความเกือบหมด ใครอยู่เบื้องหลัง และใช้กฎของใคร

สองเครื่องหมายที่ผูกกับมาตรฐานไทย

มาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของไทยคือ มกษ. 9000 เครื่องหมายที่ผูกกับมาตรฐานนี้มีสองแบบ

Organic Thailand เป็นเครื่องหมายของปัจจัยการผลิต แหล่งผลิต หรือผลิตภัณฑ์อินทรีย์ ที่กรมวิชาการเกษตร กรมการข้าว กรมปศุสัตว์ หรือกรมประมง เป็นผู้รับรอง ตามคำอธิบายของสถาบันรับรองมาตรฐานด้านการเกษตรของมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในไทย สี่กรมนี้เป็นหน่วยงานรัฐที่รับรองเอง และเครื่องหมายนี้ใช้ได้กับการรับรองของสี่กรมเท่านั้น

Q Organic สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) เป็นผู้ออกเครื่องหมาย Q สินค้าอินทรีย์ได้เครื่องหมายนี้ผ่านหน่วยรับรองที่ผ่านมาตรฐานสากล ISO/IEC 17065 ยกเว้นหน่วยงานที่มีหน้าที่ตามกฎหมาย อย่างกรมของรัฐ ตามที่สถาบันเดียวกันอธิบาย สองเครื่องหมายนี้ต่างกันแค่ใครเป็นคนรับรอง มาตรฐานเบื้องหลังไม่ต่างกัน แหล่งข้อมูลยืนยันไว้แบบนั้น

เมื่อเกษตรกรตรวจกันเอง: PGS

ระบบรับรองแบบมีส่วนร่วม หรือ PGS (Participatory Guarantee System) ชุมชนรับรองกันเอง ไม่ต้องพึ่งหน่วยงานจากข้างนอก IFOAM อธิบายว่าระบบนี้ตั้งอยู่บนการเข้ามามีส่วนร่วมจริงของคนที่เกี่ยวข้อง บนความไว้ใจ เครือข่ายในสังคม และการแลกเปลี่ยนความรู้

ในเกณฑ์กลางของไทยสำหรับ PGS คนที่เข้าร่วมมีสี่กลุ่ม กลุ่มผู้ผลิตอินทรีย์เอง ผู้สนับสนุนในพื้นที่ ผู้บริโภคหรือผู้ประกอบการ และองค์กรที่ดูแลระบบ

คนเดินดูแปลงและประเมินแต่ละฟาร์ม ส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรอินทรีย์ด้วยกันที่อบรมมาแล้ว ทุกฟาร์มโดนประเมินตามรอบที่ตกลงกัน อย่างน้อยปีละครั้ง ถี่แค่ไหนดูจากความเสี่ยงและรอบการผลิต ไม่มีใครตัดสินคนเดียว ผ่านหรือไม่ผ่านตัดสินกันในที่ประชุมกลุ่ม องค์กรที่ดูแลระบบเก็บทะเบียนสมาชิกที่ผ่านการรับรอง และคุมการใช้ตราสัญลักษณ์

IFOAM ไม่ได้รับรองฟาร์ม

ข้อนี้คนสับสนกันบ่อย IFOAM เป็นสหพันธ์ขบวนการเกษตรอินทรีย์ระหว่างประเทศ และไม่ได้รับรองฟาร์มเลย

งานของ IFOAM คือวางกรอบระดับโลกไว้อนุมัติมาตรฐานอินทรีย์ กับดูแลโครงการรับรองความสามารถ (accreditation) ที่ตรวจหน่วยรับรองอีกที หน่วยรับรองพวกนี้ต่างหากที่รับรองฟาร์ม หน่วยไหนผ่านก็ใช้ตรา IFOAM Accreditation Seal ได้ ตรานี้บอกเรื่องของผู้รับรอง ไม่ได้แปลว่า IFOAM ไปตรวจฟาร์มไหนมาเอง นอกจากนั้น IFOAM ยังมีโครงการให้การยอมรับ (recognition) กลุ่ม PGS ด้วย

USDA Organic กับใบไม้ของสหภาพยุโรป

สองเครื่องหมายนี้ใช้กฎของที่อื่น ไม่ใช่กฎของไทย

USDA Organic เป็นของสหรัฐอเมริกา กฎอยู่ใน 7 CFR part 205 ติดตรานี้ได้เฉพาะสินค้าที่เขียนว่า "100 percent organic" หรือ "organic" แบบหลังคือมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 ไม่นับน้ำกับเกลือ สินค้า "made with organic" ติดตรานี้ไม่ได้ ชื่อผู้รับรองต้องอยู่บนห่อ หน่วยผลิตที่ได้ใบรับรองโดนตรวจถึงที่ทุกปี ผู้รับรองแต่ละรายยังต้องสุ่มตรวจแบบไม่บอกล่วงหน้าอย่างน้อยร้อยละ 5 ของหน่วยผลิตที่ตัวเองรับรอง

ใบไม้อินทรีย์ของสหภาพยุโรป (EU organic leaf) เป็นรูปใบไม้ที่เรียงจากดาวสีขาว 12 ดวงบนพื้นเขียว เป็นของสหภาพยุโรป อาหารอินทรีย์บรรจุห่อที่ผลิตในสหภาพยุโรปต้องมีตรานี้ และต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 ตามที่คณะกรรมาธิการยุโรปบอก ข้างใบไม้ต้องมีรหัสหน่วยควบคุม และบอกว่าวัตถุดิบทางการเกษตรมาจากไหน ผู้ประกอบการโดนตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง

สรุปสั้น ๆ

  • Organic Thailand กับ Q Organic ผูกกับ มกษ. 9000 ทั้งคู่ ออกมาคนละทาง แต่มาตรฐานเบื้องหลังเหมือนกัน
  • PGS คือชุมชนเกษตรกรกับผู้สนับสนุนรับรองกันเอง ตรวจกันเองและตัดสินกันเป็นกลุ่ม
  • IFOAM วางกรอบอนุมัติมาตรฐาน และรับรองความสามารถของหน่วยรับรอง ไม่ได้รับรองฟาร์ม
  • USDA Organic กับใบไม้ของสหภาพยุโรปใช้กฎของสหรัฐอเมริกาและสหภาพยุโรป

คำถามที่พบบ่อย

ตราสลึงกอแกนิกต่างจากตราสี่กรมยังไง

สองเครื่องหมายนี้ต่างกันแค่ใครเป็นคนรับรอง แต่มาตรฐานเบื้องหลังไม่ต่างกัน ตามข้อมูลจากสถาบันรับรองมาตรฐานด้านการเกษตรของมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในไทย

วิธีตรวจของระบบพีจีเอสทำยังไง

คนเดินดูแปลงและประเมินแต่ละแปลงตามความเสี่ยง โดยไม่มีใครตัดสินคนเดียว แต่ตัดสินกันในที่ประชุมกลุ่ม ตามข้อมูลจากไอโฟม

สินค้าแบบไหนถึงติดตรากระทรวงเกษตรสหรัฐได้

ติดตรานี้ได้เฉพาะสินค้าที่เขียนว่า 100 เปอร์เซ็นต์อินทรีย์ หรืออินทรีย์ที่มีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 ไม่นับน้ำกับเกลือ ตามข้อมูลจากกฎ 7 CFR part 205

แหล่งข้อมูล