เครื่องหมายอินทรีย์ที่พบได้ในประเทศไทย.

อาหารอินทรีย์ในประเทศไทยอาจมีเครื่องหมายหลายแบบ และไม่ได้เป็นสิ่งเดียวกันทั้งหมด บางเครื่องหมายแสดงว่าหน่วยตรวจรับรองได้ตรวจฟาร์มแล้ว ระบบหนึ่งให้เกษตรกรตรวจกันเอง ส่วนที่เหลือมาจากกฎของอีกประเทศหรืออีกภูมิภาค คำถามที่ควรถามกับทุกเครื่องหมายคือ ใครเป็นผู้รับรอง และใช้กฎข้อใด

เครื่องหมายที่อิงมาตรฐานไทย

มาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของไทยคือ มกษ. 9000 (TAS 9000) มีเครื่องหมายสองแบบที่เชื่อมกับมาตรฐานนี้

Organic Thailand สถาบันรับรองมาตรฐานด้านการเกษตรของมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในประเทศไทยอธิบายว่า เป็นเครื่องหมายสำหรับปัจจัยการผลิต แหล่งผลิต หรือผลิตภัณฑ์อินทรีย์ ที่ได้รับการรับรองจากกรมวิชาการเกษตร กรมการข้าว กรมปศุสัตว์ หรือกรมประมง ทั้งสี่เป็นหน่วยงานของรัฐที่ทำหน้าที่ตรวจรับรอง และเครื่องหมายนี้ใช้เฉพาะกับการรับรองของหน่วยงานเหล่านี้

Q Organic สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) เป็นผู้ออกเครื่องหมาย Q สำหรับสินค้าอินทรีย์ แหล่งข้อมูลเดียวกันระบุว่า เครื่องหมายนี้ให้แก่หน่วยตรวจรับรองที่เป็นไปตามมาตรฐานสากล ISO/IEC 17065 ยกเว้นหน่วยงานที่มีหน้าที่ตามกฎหมาย เช่น กรมต่าง ๆ ของรัฐ แหล่งข้อมูลนี้ระบุด้วยว่าเครื่องหมายสองแบบไม่ต่างกันที่มาตรฐานเบื้องหลัง

ระบบการรับรองแบบมีส่วนร่วม

ระบบการรับรองแบบมีส่วนร่วม หรือ PGS (Participatory Guarantee System) คือการรับรองที่ชุมชนทำกันเอง ไม่ใช่หน่วยงานภายนอก IFOAM อธิบายว่าเป็นการรับรองที่ตั้งอยู่บนการมีส่วนร่วมจริงของผู้ที่เกี่ยวข้อง ความไว้วางใจ เครือข่ายทางสังคม และการแลกเปลี่ยนความรู้

เกณฑ์กลางของไทยสำหรับ PGS ระบุว่ามีสี่กลุ่มเข้าร่วม ได้แก่ กลุ่มผู้ผลิตอินทรีย์ ผู้สนับสนุนในพื้นที่ ผู้บริโภคหรือผู้ประกอบการ และองค์กรผู้จัดระบบ ผู้ประเมินฟาร์มส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรอินทรีย์ด้วยกันที่ผ่านการอบรมแล้ว ทุกฟาร์มได้รับการประเมินตามรอบที่ตกลงกันไว้ อย่างน้อยปีละครั้ง ขึ้นอยู่กับความเสี่ยงและรอบการผลิต การตัดสินใจให้การรับรองทำในที่ประชุมกลุ่ม และองค์กรผู้จัดระบบเก็บทะเบียนสมาชิกที่ได้รับการรับรอง รวมทั้งดูแลการใช้ตราสัญลักษณ์

IFOAM ไม่ใช่ผู้รับรองฟาร์ม

IFOAM เป็นสหพันธ์ระหว่างประเทศของขบวนการเกษตรอินทรีย์ ไม่ได้รับรองฟาร์ม แต่วางกรอบระดับโลกสำหรับการอนุมัติมาตรฐานอินทรีย์ และมีโครงการรับรองความสามารถ (accreditation) ไว้ตรวจสอบหน่วยตรวจรับรองอีกชั้นหนึ่ง หน่วยตรวจรับรองที่ผ่านการตรวจสอบใช้ตรา IFOAM Accreditation Seal ได้ ตรานี้จึงบอกเรื่องของหน่วยตรวจรับรอง ไม่ได้บอกว่า IFOAM ตรวจฟาร์มใดฟาร์มหนึ่ง นอกจากนี้ IFOAM ยังมีโครงการให้การยอมรับ (recognition) แก่ระบบ PGS ด้วย

USDA Organic และใบไม้อินทรีย์ของสหภาพยุโรป

เครื่องหมายสองแบบนี้เป็นไปตามกฎของประเทศอื่น ไม่ใช่กฎของไทย

USDA Organic เป็นของสหรัฐอเมริกา กฎอยู่ใน 7 CFR part 205 ตรานี้ใช้ได้เฉพาะกับผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่า "100 percent organic" หรือ "organic" ซึ่งหมายถึงมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 โดยไม่นับน้ำและเกลือ และไม่ใช้กับผลิตภัณฑ์ "made with organic" ชื่อของผู้รับรองต้องปรากฏบนบรรจุภัณฑ์ หน่วยผลิตที่ได้รับการรับรองต้องผ่านการตรวจในพื้นที่จริงทุกปี และผู้รับรองแต่ละรายต้องตรวจแบบไม่แจ้งล่วงหน้ากับหน่วยผลิตที่ตนรับรองอย่างน้อยร้อยละ 5

ใบไม้อินทรีย์ของสหภาพยุโรป (EU organic leaf) เป็นรูปใบไม้ที่ประกอบด้วยดาวสีขาว 12 ดวงบนพื้นสีเขียว และเป็นของสหภาพยุโรป คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่าต้องแสดงบนอาหารอินทรีย์บรรจุหีบห่อที่ผลิตในสหภาพยุโรป โดยมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 และต้องแสดงพร้อมรหัสของหน่วยควบคุม และแหล่งที่มาของวัตถุดิบทางการเกษตร ผู้ประกอบการต้องได้รับการตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง

สรุปสั้น ๆ

• Organic Thailand และ Q Organic เป็นเครื่องหมายของไทยที่เชื่อมกับ มกษ. 9000 แต่ออกโดยวิธีต่างกัน
• PGS คือการรับรองโดยชุมชนของเกษตรกรและผู้สนับสนุน มีการตรวจกันเองและตัดสินร่วมกันเป็นกลุ่ม
• IFOAM วางบรรทัดฐานและรับรองความสามารถของหน่วยตรวจรับรอง ไม่ได้รับรองฟาร์ม
• USDA Organic และใบไม้ของสหภาพยุโรปเป็นไปตามกฎของสหรัฐอเมริกาและสหภาพยุโรป

แหล่งข้อมูล

• Difference between the Organic Thailand and Q Organic marks (Thai university agricultural certification institute, 2014)
• Central criteria for participatory organic certification systems (Thai Ministry of Agriculture and Cooperatives network)
• IFOAM Accreditation, IFOAM Organics International
• Electronic Code of Federal Regulations, 7 CFR part 205 (USDA National Organic Program)
• European Commission, Organic logo