ไข่ไก่ระบบกรง ปลอดกรง เลี้ยงปล่อย และอินทรีย์ หมายถึงอะไร

ระบบกรง ปลอดกรง เลี้ยงปล่อย และอินทรีย์ เป็นคำที่ใช้เรียกวิธีเลี้ยงและดูแลแม่ไก่ไข่ แต่ละคำมีความหมายแน่ชัดก็ต่อเมื่อมีมาตรฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษรนิยามไว้ ในประเทศไทย ระบบปลอดกรงและอินทรีย์มีกฎเป็นลายลักษณ์อักษรสำหรับฟาร์มไข่ ส่วนมาตรฐานเลี้ยงปล่อยของไทยครอบคลุมไก่พื้นเมืองที่เลี้ยงเพื่อเนื้อ ไม่รวมการผลิตไข่ บทความนี้อธิบายแต่ละคำตามนิยาม และบอกชื่อเอกสารที่อยู่เบื้องหลัง

ไทยนิยามไว้อย่างไร

ปลอดกรง (cage-free) กรมปศุสัตว์เผยแพร่เกณฑ์ตรวจประเมินฟาร์มไก่ไข่ระบบปลอดกรง ใช้ตั้งแต่ 15 กุมภาพันธ์ 2564 แม่ไก่อยู่อย่างอิสระในโรงเรือน ไม่ได้อยู่ในกรง เกณฑ์กำหนดเพดานไว้ว่า เลี้ยงแม่ไก่ไข่ได้ไม่เกิน 9 ตัวต่อตารางเมตร มีรังไข่ 1 รังต่อแม่ไก่ 7 ตัว มีคอนอย่างน้อย 15 เซนติเมตรต่อแม่ไก่ 1 ตัว และพื้นไม่เกิน 4 ระดับ นอกจากนี้ฟาร์มต้องได้รับการรับรองการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับปศุสัตว์ เกณฑ์นี้พูดถึงเฉพาะตัวโรงเรือน ไม่ได้พูดถึงการให้แม่ไก่ออกไปพื้นที่กลางแจ้ง

อินทรีย์ มาตรฐานปศุสัตว์อินทรีย์ของไทย มกษ. 9000 เล่ม 2 (TAS 9000 Part 2) ระบุว่าสัตว์ปีกต้องเลี้ยงให้เคลื่อนไหวได้อย่างอิสระ และมีพื้นที่กลางแจ้งมากพอที่จะแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติ ตารางในมาตรฐานกำหนดให้เลี้ยงแม่ไก่ไข่ในโรงเรือนไม่เกิน 5 ตัวต่อตารางเมตร และมีพื้นที่กลางแจ้งแบบหมุนเวียน 4 ตารางเมตรต่อแม่ไก่ไข่ 1 ตัว มาตรฐานยังห้ามใช้แสงประดิษฐ์เพื่อกระตุ้นให้ไข่เพิ่ม

เลี้ยงปล่อย (free range) ประเทศไทยมีมาตรฐานเลี้ยงปล่อยคือ มกษ. 6914 (TAS 6914) แต่ครอบคลุมไก่พื้นเมืองที่เลี้ยงเพื่อเนื้อ แนวปฏิบัติของมาตรฐานระบุชัดว่าไม่ครอบคลุมไก่ที่เลี้ยงเพื่อเอาไข่ ส่วนมาตรฐานไข่ไก่ของไทย มกษ. 6702 (TAS 6702) ก็ไม่ได้นิยามคำว่าเลี้ยงปล่อยหรือปลอดกรงไว้เช่นกัน

ระบบกรง (cage) เอกสารของไทยข้างต้นไม่ได้วางข้อกำหนดสำหรับระบบกรง ส่วนถัดไปจึงยกสหภาพยุโรปเป็นตัวอย่าง เพราะมีข้อมูลสาธารณะที่ชัดเจนที่สุด

รหัส 0 ถึง 3 ของสหภาพยุโรป

ในสหภาพยุโรป ตัวเลขแรกที่พิมพ์บนไข่บอกวิธีเลี้ยง ตัวเลขนี้มาจาก Directive 2002/4/EC ส่วนนิยามของแต่ละวิธีมาจากกฎเรื่องไข่ของสหภาพยุโรป

0 อินทรีย์ ไข่จากการผลิตแบบอินทรีย์ตามกฎหมายอินทรีย์ของสหภาพยุโรป
1 เลี้ยงปล่อย (free range) แม่ไก่ออกไปพื้นที่กลางแจ้งได้ต่อเนื่องตลอดกลางวัน พื้นที่กลางแจ้งส่วนใหญ่ปกคลุมด้วยพืช ความหนาแน่นในพื้นที่กลางแจ้งไม่เกิน 2,500 ตัวต่อเฮกตาร์ ซึ่งเท่ากับแม่ไก่ 1 ตัวต่อ 4 ตารางเมตร และมีข้อจำกัดว่าพื้นที่กลางแจ้งอยู่ห่างจากตัวอาคารได้ไกลแค่ไหน
2 เลี้ยงในโรงเรือน (barn) แม่ไก่เลี้ยงในอาคารบนระบบพื้นตามที่ Directive 1999/74/EC กำหนด เลี้ยงได้ไม่เกิน 9 ตัวต่อตารางเมตรของพื้นที่ใช้สอย มีรังไข่ คอน และพื้นที่ที่มีวัสดุรองพื้น
3 กรง (cages) ตั้งแต่ 1 มกราคม ค.ศ. 2012 ห้ามใช้กรงแบบเดิมที่ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวก ไข่รหัส 3 มาจากกรงแบบเสริมสิ่งอำนวยความสะดวก (enriched cage) ซึ่งให้พื้นที่อย่างน้อย 750 ตารางเซนติเมตรต่อแม่ไก่ พร้อมรังไข่ วัสดุรองพื้น และคอน

แผงไข่เกรด A ของสหภาพยุโรปต้องแสดงวิธีเลี้ยงเป็นตัวหนังสือ และต้องอธิบายความหมายของรหัสผู้ผลิตไว้บนหรือในบรรจุภัณฑ์

สิ่งที่นิยามบอกไม่ได้

นิยามคือรายการเงื่อนไข และครอบคลุมเฉพาะหัวข้อที่ระบุไว้ นิยามเรื่องที่อยู่ของแม่ไก่ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับอาหาร สายพันธุ์ หรือขนาดของฟาร์ม โรงเรือนปลอดกรงกับโรงเรือนอินทรีย์ใช้เอกสารคนละฉบับ และมีการตรวจคนละแบบ

คำเหล่านี้ไม่ได้เรียงลำดับว่าคำไหนสูงกว่าคำไหนด้วย แต่ละคำบอกว่ามาตรฐานลายลักษณ์อักษรกำหนดเงื่อนไขอะไร และใครควรเป็นผู้ตรวจ ส่วนไข่แต่ละแผงเป็นไปตามนิยามใดหรือไม่ ต้องดูจากหลักฐานบนแผงนั้น เช่น ระบุมาตรฐานไว้หรือไม่ และมีหน่วยงานตรวจตามมาตรฐานนั้นหรือไม่

สรุปสั้น ๆ

ปลอดกรงมีเกณฑ์ตรวจประเมินของกรมปศุสัตว์ เลี้ยงในโรงเรือนได้ถึง 9 ตัวต่อตารางเมตร
อินทรีย์มีมาตรฐานปศุสัตว์ของไทยเป็นของตัวเอง มีพื้นที่กลางแจ้ง และเลี้ยงในโรงเรือนด้วยความหนาแน่นต่ำกว่า
มาตรฐานเลี้ยงปล่อยของไทยครอบคลุมไก่พื้นเมืองที่เลี้ยงเพื่อเนื้อ ไม่ใช่ไข่
ในสหภาพยุโรป ตัวเลขแรกบนไข่บอกวิธีเลี้ยง คือ 0 อินทรีย์ 1 เลี้ยงปล่อย 2 โรงเรือน 3 กรง
คำบนฉลากจะชัดได้เท่ากับมาตรฐานและการตรวจที่อยู่เบื้องหลัง

ไข่ไก่ระบบกรง ปลอดกรง เลี้ยงปล่อย และอินทรีย์ หมายถึงอะไร.

ไทยนิยามไว้อย่างไร

รหัส 0 ถึง 3 ของสหภาพยุโรป

สิ่งที่นิยามบอกไม่ได้

สรุปสั้น ๆ

แหล่งข้อมูล

อ่านต่อ

ลดขยะอาหารที่บ้าน

จัดตู้เย็นให้อาหารปลอดภัย

วันควรบริโภคก่อนกับวันหมดอายุบนฉลากอาหารไทย