วันควรบริโภคก่อนกับวันหมดอายุบนฉลากอาหารไทย

ในประเทศไทย "ควรบริโภคก่อน" หมายความว่าอาหารมีคุณภาพดีที่สุดจนถึงวันนั้น ถ้าเก็บตามที่ฉลากบอก ส่วน "หมดอายุ" คือวันที่คุณภาพของอาหารสิ้นสุดลง โดยต้องเก็บตามเงื่อนไขที่ระบุเช่นกัน ไม่ว่าคำไหน กฎหมายห้ามขายอาหารหลังวันที่ระบุ วันที่เป็นค่าประมาณของผู้ผลิตสำหรับแพ็กที่ปิดสนิทและเก็บถูกวิธี ไม่ใช่ผลที่วัดจากแพ็กใดแพ็กหนึ่ง

สองคำในกฎหมายไทย

กฎอยู่ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567 ซึ่งมาแทนประกาศเรื่องฉลากฉบับก่อน คือฉบับที่ 367 พ.ศ. 2557 ประกาศนี้นิยามสองคำแยกกัน

ควรบริโภคก่อน (consume before มักเรียกว่า best before) คือวันที่ระบุว่าช่วงที่อาหารมีคุณภาพดีที่สุดสิ้นสุดลง ตามเงื่อนไขการเก็บที่ระบุบนฉลาก หลังวันนั้นคุณภาพอาจเปลี่ยนไป
หมดอายุ (expiry) คือวันที่ระบุว่าคุณภาพของอาหารสิ้นสุดลง ตามเงื่อนไขการเก็บที่ระบุ

ประกาศระบุว่าเมื่อพ้นวันใดวันหนึ่งนี้แล้ว ห้ามขายอาหารนั้น เอกสารถามตอบของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ยกตัวอย่างไว้ว่า ถ้าฉลากเขียนว่า "หมดอายุ 5 กันยายน 2567" ห้ามวางขายอาหารนั้นหลังสิ้นวันดังกล่าว คือตั้งแต่นาทีแรกของวันที่ 6 กันยายน เอกสารยังระบุว่าสองคำนี้ใช้แทนกันไม่ได้ เพราะความหมายต่างกัน

จะใช้คำไหนขึ้นอยู่กับชนิดของอาหาร กฎทั่วไปให้ใช้ "ควรบริโภคก่อน" ส่วนอาหารบางชนิดที่มีประกาศเฉพาะของตัวเอง เช่น วัตถุเจือปนอาหาร จะใช้ "หมดอายุ" หรือ "ผลิต" แทน

อาหารไม่ได้ทุกชนิดต้องมีวันที่ ประกาศยกเว้นอาหารที่ไม่ผ่านการแปรรูป และอาหารที่ขายโดยผู้ขายที่ให้ข้อมูลกับผู้ซื้อได้โดยตรง เช่น แผงขายของ ผักผลไม้สดที่ขายแบบไม่บรรจุจึงอาจไม่มีวันที่พิมพ์

ต้องแสดงวันที่อย่างไร

วันที่ต้องมาพร้อมคำว่า "ควรบริโภคก่อน" หรือ "หมดอายุ"
อาหารที่เก็บได้ไม่เกิน 90 วันต้องแสดงวัน เดือน และปี ส่วนอาหารที่เก็บได้นานกว่า 90 วันแสดงแค่เดือนกับปีก็ได้
ลำดับคือวัน เดือน ปี หรือเดือน ปี เดือนจะเป็นตัวเลขหรือตัวอักษรก็ได้ ถ้าใช้ลำดับอื่น ฉลากต้องบอกให้ชัดว่าอ่านอย่างไร
ปีจะเป็นพุทธศักราชหรือคริสต์ศักราชก็ได้ อย. ระบุตัวอย่างที่ยอมรับ เช่น "มีนาคม 2568" "03-68" และ "03/2568" รวมถึงรูปแบบที่ขึ้นต้นด้วยปี เช่น "2025-03" พร้อมหมายเหตุบอกลำดับ
ถ้าพิมพ์วันที่ไว้ที่ก้นหรือคอของบรรจุภัณฑ์ ฉลากต้องบอกว่าให้ดูที่ไหน
วันที่ต้องไม่ก่อนวันที่ขายอาหารนั้น
ข้อความและวันที่ต้องมีขนาดเท่ากัน จะเพิ่มภาษาอังกฤษไว้ข้างภาษาไทยก็ได้ แต่ต้องมีภาษาไทย

สิ่งที่วันที่บนฉลากไม่ได้บอก

อย. ระบุว่าผู้ผลิตกำหนดวันที่หลังศึกษาว่าผลิตภัณฑ์เก็บได้นานแค่ไหน ในภาชนะบรรจุที่ขายจริง ที่อุณหภูมิและเวลาที่กำหนด โดยใช้การทดสอบทางกายภาพ เคมี จุลชีววิทยา และประสาทสัมผัส วันที่จึงเชื่อถือได้เท่าที่เงื่อนไขที่สมมติไว้เป็นจริง

นิยามผูกวันที่ไว้กับเงื่อนไขการเก็บบนฉลาก แพ็กที่เก็บในที่อุ่นกว่าที่ฉลากระบุ หรือแพ็กที่เปิดแล้ว อาจไม่อยู่ในขอบเขตที่วันที่นั้นบอกไว้ ฉลากอาจมีข้อความเรื่องการเก็บรักษาด้วย ซึ่งต้องอ่านคู่กับวันที่
"ควรบริโภคก่อน" เป็นเรื่องของคุณภาพ นิยามบอกว่าคุณภาพอาจเปลี่ยนหลังวันนั้น ไม่ได้บอกว่าเปลี่ยนไปแล้ว

องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำว่าไม่ควรใช้อาหารที่เลยวันหมดอายุ ส่วนองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) บอกครัวเรือนว่าวัน "best before" กับ "use-by" ต่างกันมาก และการเข้าใจความต่างนี้ช่วยลดขยะอาหาร สองคำนี้ใช้กันทั่วโลก แต่ความหมายที่แน่นอนขึ้นกับกฎหมายของแต่ละประเทศ นิยามข้างต้นจึงใช้กับฉลากของไทย

สรุปสั้น ๆ

"ควรบริโภคก่อน" บอกวันสิ้นสุดของช่วงที่คุณภาพดีที่สุด "หมดอายุ" บอกวันสิ้นสุดของคุณภาพ ทั้งสองกำหนดตามเงื่อนไขการเก็บบนฉลาก
ตามกฎของไทย ห้ามขายอาหารหลังวันใดวันหนึ่งนี้
อาหารที่เก็บได้นานกว่า 90 วันแสดงแค่เดือนกับปีได้
ผู้ผลิตกำหนดวันที่หลังทดสอบอายุการเก็บรักษา วันที่จึงใช้ได้เมื่อเก็บตามเงื่อนไขที่ระบุ
อาหารที่ไม่ผ่านการแปรรูปและอาหารที่ขายแบบเห็นหน้ากันอาจไม่มีวันที่

วันควรบริโภคก่อนกับวันหมดอายุบนฉลากอาหารไทย.

สองคำในกฎหมายไทย

ต้องแสดงวันที่อย่างไร

สิ่งที่วันที่บนฉลากไม่ได้บอก

สรุปสั้น ๆ

แหล่งข้อมูล

อ่านต่อ

ลดขยะอาหารที่บ้าน

จัดตู้เย็นให้อาหารปลอดภัย

วางแผนวัตถุดิบสดทั้งสัปดาห์