ยังไม่ต้องคิดเรื่องตลาด เปิดตู้เย็นกับตู้กับข้าวดูก่อนว่ามีอะไรอยู่แล้ว เลือกมื้อที่จะทำไว้สักสองสามมื้อ แล้วจดเฉพาะของที่มื้อพวกนั้นต้องใช้ ของสดที่เสียเร็วกินช่วงต้นสัปดาห์ ของที่เก็บได้นานไว้กินช่วงท้าย และเว้นไว้หนึ่งมื้อไม่ต้องวางแผน เอาไว้เก็บของเหลือ
เริ่มจากของที่มีอยู่ในบ้าน
คำแนะนำสำหรับครัวเรือนขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) มีแค่สั้น ๆ วางแผนมื้ออาหาร จดรายการ แล้วซื้อตามที่จด ดูตู้เย็นกับตู้กับข้าวก่อนออกจากบ้าน รายการก็จะเหลือแค่ของที่ขาดจริง ๆ อีกข้อที่ FAO แนะนำคือ ขยับของเก่ามาไว้ข้างหน้า ของใหม่วางไว้ข้างหลัง จะได้หยิบของเก่าไปใช้ก่อน
แผนไม่ต้องเป๊ะ จด 3 หรือ 4 มื้อ เผื่อไว้ให้เปลี่ยนใจได้บ้าง แค่นี้ก็รู้แล้วว่าต้องซื้ออะไร
ดูฤดูกาลช่วยเลือก
ผักไทยแต่ละชนิดขึ้นดีไม่เท่ากันในแต่ละฤดู กรมส่งเสริมการเกษตรจึงทำรายการผักแยกไว้ ฤดูหนาวชุดหนึ่ง ฤดูแล้งอีกชุดหนึ่ง ชุดหน้าหนาวมีกะหล่ำปลี กะหล่ำดอก แครอท มะเขือเทศ และผักอื่นอีกหลายอย่าง ชุดหน้าแล้งมีแตงกวา ถั่วฝักยาว มันเทศ เป็นต้น
รายการพวกนี้ทำไว้ให้คนปลูกดู ว่าช่วงไหนอะไรขึ้นดีในแปลง ไม่ได้บอกว่าตลาดมีอะไรขาย แต่ก็พอเตือนให้รู้ว่าของที่มีให้เลือกเปลี่ยนไปตามช่วงของปี เวลาไปซื้อจริง ดูว่าสัปดาห์นั้นอะไรสดและมีเยอะ ใช้ได้ดีที่สุด
ไม่ต้องซื้อรายการเดิมทุกสัปดาห์ ลองเลือกผักที่สภาพดีมาสักสองสามอย่าง แล้วค่อยคิดเมนูจากผักพวกนั้น
ของสดก่อน ของเก็บนานทีหลัง
ผักผลไม้สดกับของที่เก็บได้นาน ไม่ต้องใช้ให้หมดเร็วเท่ากัน แบ่งง่าย ๆ ตามช่วงของสัปดาห์
- ต้นสัปดาห์ กินของที่ช้ำง่ายที่สุด กับของที่สุกแล้ว
- กลางสัปดาห์ ผักผลไม้ที่ทนกว่า
- ท้ายสัปดาห์ ของหลักที่เก็บได้นาน เช่น ข้าวสาร ถั่วเมล็ดแห้ง และผักที่อยู่ได้นานที่สุด
ผักที่เก็บได้นานที่สุดมีสควอชฤดูหนาว (winter squash) หัวหอม มันฝรั่ง มันเทศ และแครอท ตามข้อมูลของ South Dakota State University Extension ในสหรัฐอเมริกา แต่ละชนิดต้องเก็บในสภาพที่เหมาะกับตัวเอง และสภาพที่ว่าก็ไม่เหมือนกัน ก่อนจะหวังให้ผักอย่างไหนอยู่ถึงปลายสัปดาห์ เช็กก่อนว่าผักชนิดนั้นต้องเก็บยังไง
รวมแล้ว หนึ่งสัปดาห์อาจเป็นแบบนี้
- ก่อนจดรายการ ดูตู้เย็นกับตู้กับข้าว เลือกไว้ 3 หรือ 4 มื้อ แล้วค่อยเขียนรายการ
- ไปตลาด เลือกของสดไว้กินวันแรก ๆ กับของที่เก็บได้นานอีกนิดหน่อยไว้ทีหลัง ดูที่สภาพ ไม่ต้องเลือกทรงสวย ผักผลไม้รูปร่างแปลกหรือมีรอยช้ำมักโดนทิ้ง FAO ชี้ไว้แบบนั้น
- กลับถึงบ้าน วางของใหม่ไว้หลังของเก่า
- ปลายสัปดาห์ ทำกับข้าวสักมื้อจากของที่เหลือ ของเหลือที่ยังไม่ใช้ก็แช่แข็งหรือเอาไปทำอย่างอื่นต่อ ตามที่ FAO แนะนำ
แนวทางการกินของไทยพูดถึงอะไรบ้าง
แนวทางการกินอาหารตามกลุ่มอาหารสำหรับคนไทยของกรมอนามัย ฉบับล่าสุดชื่อ FBDGs 2026 ให้กินครบทุกกลุ่ม แต่ละกลุ่มกินให้หลากหลาย ปริมาณตามธงโภชนาการ อาหารหลักคือข้าว เน้นข้าวกล้องกับข้าวซ้อมมือ บางมื้อสลับเป็นอาหารกลุ่มแป้งอย่างอื่นได้ ปลา ไข่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ถั่วเมล็ดแห้งและอาหารที่ทำจากถั่ว ให้กินเป็นประจำ ผักผลไม้หลากสีก็เหมือนกัน และอาหารต้องสะอาด ปลอดภัย ปรุงสุกใหม่
แนวทางนี้ดูการกินทั้งหมดรวมกัน ไม่ได้ยกอาหารชนิดไหนขึ้นมาเป็นพิเศษ เวลาวางแผนรายสัปดาห์ เอามาใช้เช็กได้ว่าบ้านควรมีอาหารประเภทไหนติดไว้ ของหลัก ของที่ให้โปรตีน ผัก และผลไม้
สรุปสั้น ๆ
- เริ่มจากของที่มีในบ้าน แล้วจดรายการสั้น ๆ สำหรับ 3 หรือ 4 มื้อ
- ผักผลไม้ที่เสียเร็วกินต้นสัปดาห์ ของที่เก็บได้นานไว้ทีหลัง
- ผักฤดูหนาวกับผักฤดูแล้งไม่เหมือนกัน ตามรายการของกรมส่งเสริมการเกษตร ของที่มีเยอะจึงเปลี่ยนไปตามช่วงของปี
- แนวทางของกรมอนามัยพูดถึงข้าว (เน้นข้าวกล้อง) ปลา ไข่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ถั่วเมล็ดแห้ง ผัก และผลไม้
- เว้นที่ไว้ให้ของเหลือ และวางของใหม่ไว้หลังของเก่า
คำถามที่พบบ่อย
ก่อนไปซื้อของต้องทำอะไรก่อน
เปิดตู้เย็นกับตู้กับข้าวดูก่อนว่ามีอะไรอยู่แล้ว และเลือกมื้อที่จะทำไว้สักสองสามมื้อแล้วค่อยจดรายการที่ต้องใช้
ควรกินผักผลไม้แบบไหนช่วงต้นสัปดาห์
ควรกินของที่ช้ำง่ายที่สุดกับของที่สุกแล้วในต้นสัปดาห์ ส่วนของที่เก็บได้นานให้เก็บไว้กินช่วงท้าย
อาหารหลักตามแนวทางกรมอนามัยคืออะไร
อาหารหลักคือข้าวโดยเน้นข้าวกล้องกับข้าวซ้อมมือ และบางมื้ออาจสลับเป็นอาหารกลุ่มแป้งอย่างอื่นได้
แหล่งข้อมูล
- Food-based dietary guidelines for Thai people, FBDGs 2026 (Department of Health)
- Which vegetables to grow in the cool season (Department of Agricultural Extension)
- Which vegetables to grow in the dry season (Department of Agricultural Extension)
- 15 quick tips for reducing food waste and becoming a Food hero (FAO)
- Storage Life of Vegetables (South Dakota State University Extension)



