อินทรีย์คือวิธีทำเกษตรที่มีมาตรฐานเขียนไว้ แล้วมีผู้ตรวจมาดูว่าทำตามจริง ความรู้สึกว่าของชิ้นนี้ "ธรรมชาติ" จึงนำมาตัดสินไม่ได้ แค่ดูหน้าตาผักสักกำก็บอกไม่ได้เหมือนกัน มาตรฐานของไทยคือ มกษ. 9000 ซึ่งสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) เป็นผู้ออก
แนวคิดเบื้องหลังมาตรฐาน
ตาม มกษ. 9000 เกษตรอินทรีย์คือการดูแลทั้งระบบ ทั้งระบบนิเวศในแปลง สิ่งมีชีวิตหลากหลาย วัฏจักรตามธรรมชาติในฟาร์ม และดินที่มีชีวิต จึงไม่ใช่เรื่องของการห้ามฉีดพ่นเพียงอย่างเดียว พอเกิดปัญหา คนที่ทำตามมาตรฐานต้องเริ่มหาทางแก้จากในแปลงก่อน ไม่รีบหาของจากข้างนอกมาใส่
ถ้าทำได้ ให้ใช้วิธีเขตกรรม วิธีชีวภาพ และวิธีกลแทนวัสดุสังเคราะห์ วิธีเขตกรรมคือเลือกว่าจะปลูกอะไรและปลูกเมื่อไร วิธีชีวภาพคือให้สิ่งมีชีวิตช่วย อย่างแมลงที่คอยกินศัตรูพืช ส่วนวิธีกลก็อย่างการถอนหญ้าด้วยมือหรือใช้เครื่อง
แนวคิดนี้ไม่ได้มีแค่ในไทย มาตรฐานไทยเขียนโดยอิงแนวทางเรื่องอาหารอินทรีย์ของโคเด็กซ์ (Codex Alimentarius) ข้อตกลงระหว่างประเทศภายใต้องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) และองค์การอนามัยโลก (WHO) ในโคเด็กซ์ก็อธิบายไว้แทบเหมือนกัน IFOAM สหพันธ์ขบวนการเกษตรอินทรีย์ระหว่างประเทศ อธิบายว่าเกษตรอินทรีย์พึ่งกระบวนการทางนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ และวัฏจักรที่เข้ากับสภาพท้องถิ่น แทนปัจจัยที่ส่งผลเสีย
ในโคเด็กซ์ยังมีอีกข้อที่คนมักมองข้าม คือคำว่า "อินทรีย์" บอกถึงวิธีผลิต เอาอาหารที่ทำเสร็จแล้วไปตรวจก็ไม่เจอคำตอบเรื่องนี้ โคเด็กซ์ระบุไว้ตรง ๆ ว่า ถึงจะทำแบบอินทรีย์ ก็ยังยืนยันไม่ได้ว่าผลิตภัณฑ์จะไม่มีสารตกค้างเลย เพราะสิ่งแวดล้อมทั่วไปมีมลพิษอยู่แล้ว
อะไรห้ามทำ อะไรต้องทำ
ของที่ มกษ. 9000 ห้ามเด็ดขาด
- สิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม (GMO) หรือของที่ทำจากสิ่งเหล่านี้
- ฉายรังสีชนิดก่อไอออน (ionising radiation) กับอาหารอินทรีย์
- ปุ๋ยสังเคราะห์ ปุ๋ยที่ใช้สารเคมีทำให้ละลายน้ำได้ เช่น ซูเปอร์ฟอสเฟต และการใส่ของเสียจากคนในแปลงพืชอาหาร
- ปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ ไม่ว่าจะให้รากแช่อยู่ในน้ำผสมธาตุอาหาร หรืออยู่ในวัสดุเฉื่อยที่เติมธาตุอาหาร เพราะพืชที่ปลูกบนบกต้องปลูกในดิน
ส่วนที่ต้องลงมือทำ ก็ต้องบำรุงดินเองด้วยการปลูกพืชตระกูลถั่วและพืชปุ๋ยสดอื่น ๆ ใส่ปุ๋ยหมักหรืออินทรียวัตถุอื่น และปลูกพืชหมุนเวียน
เรื่องศัตรูพืช ให้เริ่มจากการป้องกันก่อน ทั้งเลือกพันธุ์ที่เหมาะ ปลูกพืชหมุนเวียน ใช้วิธีกล และรักษาศัตรูธรรมชาติของศัตรูพืชไว้ หากทำแล้วยังต้องใช้สาร ก็ใช้ได้เฉพาะตัวที่อยู่ในรายการของมาตรฐาน หรือตัวที่หน่วยงานรัฐหรือหน่วยรับรองยอมรับ
การปนเปื้อนจากที่ดินข้างเคียงก็ต้องป้องกัน เช่น เว้นแนวกันชนไว้ระหว่างแปลงตัวเองกับแปลงข้าง ๆ แยกผลผลิตอินทรีย์ออกจากผลผลิตที่ไม่ใช่อินทรีย์ให้ชัดเจน และเก็บบันทึกไว้อย่างน้อย 5 ปี
ทำไมต้องมีคนมาตรวจ
ในโคเด็กซ์ การตรวจระบบจัดการแบบอินทรีย์เป็นส่วนสำคัญของการรับรอง โดยหน่วยรับรองควรเข้าตรวจหน่วยผลิตแต่ละแห่งให้ครบทุกส่วน อย่างน้อยปีละครั้ง
มกษ. 9000 ผูกคำว่าอินทรีย์ไว้กับการตรวจนี้ จะติดฉลากว่าอินทรีย์ได้ ของต้องมาจากผู้ผลิตที่ผ่านการตรวจและได้ใบรับรองแล้ว และบนฉลากต้องระบุชื่อหรือรหัสของหน่วยรับรอง คำว่า "อินทรีย์" บนถุงในไทยจึงควรตามต่อได้ ว่ามาจากมาตรฐานฉบับไหน และหน่วยงานใดตรวจรับรองมาตรฐานนั้นมาแล้ว
คำอย่าง "ธรรมชาติ" ไม่ได้เป็นแบบนั้น เพราะไม่ได้อยู่ในมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ และมาตรฐานก็ไม่ได้วางกฎการตรวจไว้ให้คำแบบนี้
สรุปสั้น ๆ
- อินทรีย์คือระบบทำเกษตรที่เขียนเป็นมาตรฐาน ของไทยคือ มกษ. 9000 ที่อิงตามโคเด็กซ์ และ IFOAM ก็อธิบายแนวคิดเดียวกัน
- GMO ปุ๋ยสังเคราะห์ และการปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ ห้ามใช้ โดยต้องปลูกพืชในดิน
- คำนี้บอกวิธีผลิต โคเด็กซ์เองก็ยอมรับว่าทำแบบอินทรีย์ยืนยันไม่ได้ว่าจะไม่มีสารตกค้างเลย
- "อินทรีย์" ต่างจาก "ธรรมชาติ" ตรงที่มีการตรวจและการรับรองอยู่เบื้องหลัง
คำถามที่พบบ่อย
ของธรรมชาติกับอินทรีย์เหมือนกันไหม
ความรู้สึกว่าธรรมชาติใช้ตัดสินไม่ได้และไม่มีมาตรฐานรองรับ ต่างจากอินทรีย์ที่มีมาตรฐาน มกษ. 9000 และมีการตรวจรับรอง
ปลูกผักไฮโดรโปนิกส์นับเป็นอินทรีย์ไหม
ไม่ได้ เพราะมาตรฐาน มกษ. 9000 ห้ามปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ และกำหนดให้พืชบนบกต้องปลูกในดิน
ซื้อของอินทรีย์แล้วมั่นใจได้ไหมว่าจะไม่มีสารตกค้างเลย
โคเด็กซ์ระบุว่าการทำแบบอินทรีย์ไม่รับประกันว่าจะไม่มีสารตกค้างเลย เนื่องจากสิ่งแวดล้อมทั่วไปยังมีมลพิษ



