อินทรีย์คือวิธีทำฟาร์มที่ทำตามมาตรฐานเป็นลายลักษณ์อักษร และมีการตรวจสอบรองรับ ไม่ใช่แค่ความรู้สึกว่าเป็นธรรมชาติ และไม่ใช่คำบอกว่าผักชนิดหนึ่งหน้าตาหรือรสชาติเป็นอย่างไร ในประเทศไทย มาตรฐานนี้คือ มกษ. 9000 (TAS 9000) ที่ออกโดยสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.)
คือระบบทำฟาร์ม ไม่ใช่รสชาติ
มกษ. 9000 อธิบายเกษตรอินทรีย์ว่าเป็นระบบจัดการทั้งฟาร์ม มีเป้าหมายให้ระบบนิเวศในฟาร์มอยู่ในสภาพสมบูรณ์ รวมถึงความหลากหลายทางชีวภาพ วัฏจักรทางชีวภาพ และสิ่งมีชีวิตในดิน มาตรฐานให้ความสำคัญกับการจัดการภายในฟาร์มมากกว่าการนำปัจจัยจากภายนอกเข้ามา เมื่อเป็นไปได้ จะใช้วิธีเขตกรรม วิธีชีวภาพ และวิธีกล แทนวัสดุสังเคราะห์
มาตรฐานไทยเขียนโดยอ้างอิงแนวปฏิบัติของโคเด็กซ์ อะลิเมนทาเรียส (Codex Alimentarius) ว่าด้วยอาหารอินทรีย์ ซึ่งเป็นข้อตกลงระดับสากลที่จัดทำภายใต้องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) และองค์การอนามัยโลก (WHO) โคเด็กซ์อธิบายแนวคิดนี้ด้วยถ้อยคำใกล้เคียงกัน ส่วน IFOAM สหพันธ์ระหว่างประเทศของขบวนการเกษตรอินทรีย์ อธิบายเกษตรอินทรีย์ว่าเป็นระบบที่พึ่งพากระบวนการทางนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ และวัฏจักรที่เหมาะกับสภาพท้องถิ่น แทนที่จะพึ่งพาปัจจัยที่ก่อผลเสีย
โคเด็กซ์ยังชี้ประเด็นที่มองข้ามได้ง่าย คำว่า "อินทรีย์" บอกวิธีผลิตสินค้า ไม่ได้บอกผลที่มองเห็นได้ในสินค้าชิ้นสุดท้าย ข้อความของโคเด็กซ์ระบุว่า วิธีปฏิบัติแบบอินทรีย์ไม่อาจประกันได้ว่าผลิตภัณฑ์ปราศจากสารตกค้างโดยสิ้นเชิง เพราะมีมลพิษทั่วไปในสิ่งแวดล้อม
มาตรฐานไทยห้ามอะไร และกำหนดให้ทำอะไร
มกษ. 9000 ไม่อนุญาตให้ใช้
- สิ่งมีชีวิตที่ดัดแปลงพันธุกรรม หรือผลิตภัณฑ์ที่ทำจากสิ่งเหล่านั้น
- รังสีที่ทำให้เกิดไอออน (ionising radiation) กับอาหารอินทรีย์
- ปุ๋ยสังเคราะห์ ปุ๋ยที่ผ่านการปรับด้วยสารเคมีให้ละลายน้ำได้ เช่น ซูเปอร์ฟอสเฟต และของเสียจากมนุษย์ที่ใช้กับพืชอาหาร
- การปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ คือให้รากอยู่ในสารละลายธาตุอาหาร หรืออยู่ในวัสดุเฉื่อยที่เติมธาตุอาหาร พืชบนบกต้องปลูกในระบบที่ใช้ดินเป็นฐาน
มกษ. 9000 กำหนดให้ทำ
- สร้างความอุดมสมบูรณ์ให้ดินด้วยการปลูกพืชตระกูลถั่วและพืชปุ๋ยสดอื่น ๆ ใส่ปุ๋ยหมักหรือสารอินทรีย์อื่น และปลูกพืชหมุนเวียน
- ควบคุมศัตรูพืชโดยเริ่มจากการป้องกัน เช่น เลือกพันธุ์ที่เหมาะสม ปลูกพืชหมุนเวียน ใช้วิธีกล และคุ้มครองศัตรูธรรมชาติของศัตรูพืช และใช้ได้เฉพาะสารที่อยู่ในรายการของมาตรฐานเอง หรือสารที่หน่วยงานรัฐหรือหน่วยตรวจรับรองยอมรับ
- ป้องกันการปนเปื้อนจากที่ดินข้างเคียง เช่น ทำพื้นที่กันชน
- แยกผลผลิตอินทรีย์กับผลผลิตที่ไม่ใช่อินทรีย์ออกจากกันอย่างชัดเจน และเก็บบันทึกไว้อย่างน้อย 5 ปี
มีผู้ตรวจ คำว่าอินทรีย์จึงมีความหมาย
มาตรฐานที่เขียนไว้จะมีความหมายก็ต่อเมื่อมีผู้ตรวจสอบ โคเด็กซ์ระบุว่าการตรวจระบบจัดการแบบอินทรีย์เป็นส่วนสำคัญของการรับรอง และหน่วยตรวจรับรองควรตรวจหน่วยผลิตแต่ละแห่งจริงทุกส่วนอย่างน้อยปีละครั้ง
มกษ. 9000 เชื่อมคำนี้เข้ากับการตรวจสอบ ผลิตภัณฑ์จะติดฉลากว่าอินทรีย์ได้ต่อเมื่อมาจากผู้ประกอบการที่ได้รับการตรวจและรับรองแล้ว และฉลากต้องแสดงชื่อหรือรหัสของหน่วยตรวจรับรอง ในทางปฏิบัติ คำว่า "อินทรีย์" บนบรรจุภัณฑ์ชี้ไปที่มาตรฐาน และชี้ไปที่หน่วยที่ตรวจฟาร์มหรือผู้แปรรูปตามมาตรฐานนั้น
คำทั่วไปอย่าง "ธรรมชาติ" เป็นอีกเรื่องหนึ่ง คำเหล่านี้ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ และมาตรฐานก็ไม่ได้วางกฎการตรวจสอบสำหรับคำเหล่านี้
สรุปสั้น ๆ
- อินทรีย์คือระบบทำฟาร์มที่กำหนดโดยมาตรฐานเป็นลายลักษณ์อักษร ในประเทศไทยคือ มกษ. 9000 ซึ่งอ้างอิงโคเด็กซ์และ IFOAM
- มาตรฐานห้ามสิ่งมีชีวิตที่ดัดแปลงพันธุกรรม ปุ๋ยสังเคราะห์ และการปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ และกำหนดให้ใช้วิธีสร้างดิน
- คำว่าอินทรีย์บอกวิธีผลิตอาหาร โคเด็กซ์ระบุว่าวิธีแบบอินทรีย์ไม่อาจรับประกันได้ว่าผลิตภัณฑ์ปราศจากสารตกค้างทุกชนิด
- การตรวจสอบและการรับรองคือสิ่งที่แยก "อินทรีย์" ออกจากความรู้สึกทั่วไปว่าเป็น "ธรรมชาติ"
