ผลไม้ไทยที่รู้จักกันดีหลายชนิดเก็บเกี่ยวมากที่สุดระหว่างเดือนมีนาคมถึงกันยายน มะม่วง ลิ้นจี่ ทุเรียน มังคุด และเงาะออกในหน้าร้อน ส่วนลำไย ลองกอง และส้มโอตามมาในหน้าฝน เดือนที่แน่นอนขึ้นกับภูมิภาค พันธุ์ และปี ปฏิทินผลไม้จึงใช้เป็นแนวทางได้ ไม่ใช่ตารางที่ตายตัว
หน้าร้อน มีนาคมถึงมิถุนายน
กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่ามะม่วงออกสู่ตลาดมากตั้งแต่ประมาณเดือนมีนาคมถึงมิถุนายนของทุกปี ปฏิทินการผลิตปี 2558 ของกรมระบุว่ามะม่วงเก็บเกี่ยวมากที่สุดในเดือนมีนาคมและเมษายน ส่วนลิ้นจี่ในเดือนเมษายนและพฤษภาคม
ทุเรียนมีฤดูตามปกติประมาณเดือนเมษายนถึงกันยายน ทุเรียนภาคตะวันออกออกเดือนเมษายนถึงมิถุนายน และออกมากที่สุดในเดือนพฤษภาคม ในการคาดการณ์ปี 2566 ของจังหวัดภาคตะวันออก ได้แก่ จันทบุรี ระยอง และตราด กรมคาดว่าเดือนที่ผลผลิตมากที่สุดคือเมษายนสำหรับทุเรียนและมังคุด และพฤษภาคมสำหรับเงาะ ปฏิทินปี 2558 ก็ระบุว่าเงาะเก็บเกี่ยวเดือนพฤษภาคมและมิถุนายนเหมือนกัน
หน้าฝน กรกฎาคมถึงตุลาคม
ข้อมูลของกรมระบุว่าทุเรียนภาคใต้ออกช้ากว่า คือเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน ส่วนลำไย แผนปี 2564 ของกรมสำหรับภาคเหนือคาดว่าผลผลิตจะออกสู่ตลาดเดือนมิถุนายนถึงกันยายน ปฏิทินปี 2558 ระบุว่าลำไยเก็บเกี่ยวมากที่สุดในเดือนกรกฎาคมและสิงหาคม ส้มโอในเดือนสิงหาคมและกันยายน และชมพู่ในเดือนมิถุนายนถึงกันยายน การคาดการณ์ปี 2566 ระบุว่าลองกองในภาคตะวันออกออกมากที่สุดในเดือนกรกฎาคม
ผลไม้บางชนิดไม่ผูกกับฤดูมากนัก ปฏิทินปี 2558 ระบุว่าขนุนเก็บเกี่ยวได้เกือบทุกเดือนของปี และส้มโอยังมีอีกรูปแบบหนึ่ง คือรุ่นที่ออกซ้ำและเก็บเกี่ยวเดือนมีนาคมและเมษายน นอกเหนือจากรุ่นหลักเดือนสิงหาคมถึงกันยายน
รายงานปี 2564 ของกรมแสดงให้เห็นว่าการติดตามฤดูกาลจริงเป็นอย่างไร ในภาคเหนือ กรมรายงานว่าเก็บเกี่ยวลิ้นจี่เสร็จเมื่อต้นเดือนกรกฎาคม รวม 30,716 ตัน ในภาคใต้ กรมรายงานว่าเงาะออกสู่ตลาดมากที่สุดระหว่างวันที่ 28 พฤษภาคมถึง 8 มิถุนายน และเมื่อต้นเดือนกรกฎาคมเก็บเกี่ยวลองกองได้ไม่ถึงครึ่งของผลผลิตทั้งหมด
ทำไมช่วงเดือนไม่ตายตัว
ผลไม้ชนิดเดียวกันอาจอยู่คนละเดือนในแหล่งข้อมูลต่างกัน เหตุผลมีดังนี้
- ภูมิภาค ตัวเลขของกรมเองระบุว่าทุเรียนภาคตะวันออกออกเดือนเมษายนถึงมิถุนายน และทุเรียนภาคใต้ออกเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน
- ปี ตัวเลขของภาคตะวันออกปี 2566 เป็นการคาดการณ์ สภาพอากาศและการออกดอกทำให้เวลาจริงเปลี่ยนไปในแต่ละปี
- แหล่งข้อมูล ปฏิทินปี 2558 ระบุว่ามังคุดเก็บเกี่ยวเดือนกรกฎาคมและสิงหาคม ขณะที่การคาดการณ์ปี 2566 ของภาคตะวันออกระบุว่าเดือนที่ผลผลิตมากที่สุดคือเมษายน สองแหล่งนี้พูดถึงคนละปี และอาจพูดถึงคนละพื้นที่
- การผลิตนอกฤดู กรมระบุว่าผู้ปลูกบางรายผลิตทุเรียนนอกฤดูปกติ ในภาคตะวันออกอาจเริ่มเก็บเกี่ยวได้ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์และมีนาคม ในภาคใต้ตั้งแต่ธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ การผลิตแบบนี้ต้องวางแผนและรู้เรื่องพันธุ์กับอายุต้น ปฏิทินปี 2558 ยังมีแถวแยกสำหรับการผลิตนอกฤดูของลำไยและมะม่วง โดยเก็บเกี่ยวราวเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์ และราวเดือนธันวาคมถึงมกราคม
ปฏิทินจึงควรอ่านเป็นภาพกว้าง ๆ ไม่ใช่วันที่ตายตัว
สรุปสั้น ๆ
- ผลไม้ไทยหลายชนิดเก็บเกี่ยวมากที่สุดระหว่างเดือนมีนาคมถึงกันยายน
- ตามแหล่งข้อมูลของกรมส่งเสริมการเกษตร มะม่วงออกมากช่วงมีนาคมถึงมิถุนายน เงาะช่วงพฤษภาคมถึงมิถุนายน และลำไยช่วงมิถุนายนถึงกันยายนโดยประมาณ
- ทุเรียนภาคตะวันออกออกเดือนเมษายนถึงมิถุนายน และทุเรียนภาคใต้ออกเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน
- ภูมิภาค พันธุ์ และปี ทำให้ช่วงเวลาเปลี่ยนไป และผลไม้บางชนิดมีการผลิตนอกฤดู เดือนในปฏิทินใดก็ตามจึงเป็นค่าโดยประมาณ
แหล่งข้อมูล
- Agricultural production calendar (ปฏิทินการผลิตสินค้าเกษตร), Office of Agricultural Commodity Promotion and Management, Department of Agricultural Extension, May 2015
- Durian harvest by month and source region (ผลผลิตของทุเรียนแต่ละเดือน), Department of Agricultural Extension, 2023
- Fruit production situation 2023, eastern region (สถานการณ์การผลิตผลไม้ปี 66), Department of Agricultural Extension
- Mango growers advice news item (เกษตร แนะชาวสวนมะม่วง), Department of Agricultural Extension, June 2022
- Fruit Board management plan for northern and southern fruit 2021, Department of Agricultural Extension
