เวลาพลิกดูหลังห่อ ให้มองหาสามอย่าง คือคำว่า "อินทรีย์" ครอบคลุมสินค้าแค่ไหน เครื่องหมายที่มีชื่อหรือรหัสของผู้รับรอง และรายการส่วนผสม ตามมาตรฐานไทย มกษ. 9000 อาหารจะเรียกว่าอินทรีย์ได้ ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 ส่วนที่เขียนว่า "ผลิตจากส่วนผสมอินทรีย์" ต้องมีอย่างน้อยร้อยละ 70 ทั้งสองเกณฑ์นี้ไม่นับน้ำกับเกลือ
ร้อยละในมาตรฐานไทยคิดอย่างไร
อาหารอินทรีย์แปรรูปมีกฎอยู่ในข้อ 11 ของ มกษ. 9000 ของแข็งคิดตามน้ำหนัก ของเหลวคิดตามปริมาตร แบ่งเป็นสามระดับ
- "อินทรีย์" พร้อมเครื่องหมายรับรอง ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 ส่วนที่เหลือต้องไม่ดัดแปลงพันธุกรรมและไม่ผ่านการฉายรังสี โดยสารช่วยแปรรูปที่ใช้ต้องอยู่ในรายการที่มาตรฐานกำหนด
- "ผลิตจากส่วนผสมอินทรีย์" ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 70
- ต่ำกว่าร้อยละ 70 จะเรียกสินค้าว่าอินทรีย์ไม่ได้ อ้างว่าผ่านการรับรองอินทรีย์ก็ไม่ได้ แต่ยังเขียน "อินทรีย์" กำกับชื่อส่วนผสมบางตัวในรายการส่วนผสมได้
ระดับสุดท้ายนี่แหละที่ชวนงง ขนมปังกรอบห่อหนึ่งอาจมี "แป้งข้าวอินทรีย์" อยู่ในรายการส่วนผสม แต่ตัวขนมไม่ได้เป็นสินค้าอินทรีย์
เวลาไล่อ่านรายการส่วนผสม มีจุดสังเกตเพิ่มเติมคือ ส่วนผสมชนิดเดียวกันในสินค้าชิ้นเดียวกัน จะมีทั้งแบบอินทรีย์และไม่อินทรีย์ปนกันไม่ได้ และส่วนผสมทุกตัว ไม่ว่าจะเป็นอินทรีย์หรือไม่ก็ตาม ต้องระบุพร้อมร้อยละโดยประมาณตามน้ำหนัก เรียงลำดับจากมากไปน้อย ส่วนสมุนไพรและเครื่องเทศที่มีไม่ถึงร้อยละ 2 ของสินค้า สามารถเขียนรวมกันว่า "สมุนไพร" หรือ "เครื่องเทศ" ได้
ตัวเลขของประเทศอื่นก็ใกล้เคียงกัน สหรัฐอเมริกาใช้เกณฑ์ร้อยละ 95 สำหรับ "organic" และร้อยละ 70 สำหรับ "made with organic (specified ingredients)" โดยไม่นับน้ำกับเกลือเช่นกัน ส่วนตราอินทรีย์ของสหภาพยุโรป ทางคณะกรรมาธิการยุโรประบุว่าต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95
ดูว่าใครเป็นคนรับรอง
ตาม มกษ. 9000 สินค้าอินทรีย์ต้องผ่านการรับรองจากหน่วยรับรอง และบนฉลากต้องระบุชื่อหรือรหัสของหน่วยงานนั้นไว้ ลองมองหาดูแถว ๆ เครื่องหมายรับรอง
เครื่องหมาย Q เป็นเครื่องหมายรับรองสินค้าเกษตรของไทย ด้านล่างจะมีรหัสกำกับ ซึ่งหน้าเว็บหน่วยงานเกษตรแห่งหนึ่งอธิบายไว้ว่า รหัสนี้ใช้บอกหน่วยรับรอง รหัสมาตรฐาน และชื่อผู้ถือใบรับรอง
ฉลากจากต่างประเทศก็มีรูปแบบเฉพาะตัว สินค้าจากสหรัฐอเมริกาจะมีข้อความอย่าง "Certified organic by" ตามด้วยชื่อผู้รับรอง ส่วนของสหภาพยุโรปจะมีรหัสหน่วยรับรอง พร้อมระบุว่าวัตถุดิบทางการเกษตรมาจากไหน
ถ้าเครื่องหมายไม่มีทั้งชื่อและรหัสกำกับ ก็แทบไม่มีข้อมูลให้ตรวจสอบต่อได้เลย
สินค้าของสดอาจเข้าข่ายกรณีพิเศษ เพราะอาหารสดที่ไม่ผ่านการแปรรูปและบรรจุในภาชนะที่มองเห็นของด้านใน เข้าข่ายกลุ่มที่ยกเว้นเรื่องฉลากตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 367 พ.ศ. 2557) ที่ อย. ใช้ ผักในถุงใสจึงอาจแทบไม่มีข้อความพิมพ์ไว้ เครื่องหมายกับรหัสจึงเป็นข้อมูลเกือบอย่างเดียวที่มีให้อ่าน
คำที่ไม่ได้เป็นการรับรอง
มกษ. 9000 กำหนดเงื่อนไขไว้เฉพาะสามคำ คือ "organic" "เกษตรอินทรีย์" และ "ออร์แกนิก" ส่วนคำอื่นบนห่อถือว่าอยู่นอกเหนือมาตรฐานนี้
ประกาศที่ อย. ใช้ ควบคุมเพียงว่าข้อความ รูป และเครื่องหมายบนฉลาก ต้องไม่เป็นเท็จหรือทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ คำว่า "ธรรมชาติ" ไม่ได้มีนิยามรองรับในฐานะข้อความกล่าวอ้าง โดยพบในประกาศเพียงตอนพูดถึงสีกับกลิ่นรสที่เติมลงไปเท่านั้น คำว่า "ธรรมชาติ" หรือ "ปลอดสารเคมี" บนฉลาก จึงไม่ได้บอกว่าผ่านการตรวจหรือการรับรองใด ๆ
ฟาร์มที่กำลังปรับเปลี่ยนพื้นที่ก็มีกฎกำหนดไว้เช่นกัน สินค้าที่ผ่านการตรวจจากหน่วยรับรองแล้ว สามารถระบุได้ว่ากำลังปรับเปลี่ยนเป็นเกษตรอินทรีย์ แต่จะติดเครื่องหมายรับรองให้เข้าใจผิดว่าผ่านการรับรองอินทรีย์แล้วไม่ได้
สรุปสั้น ๆ
- สินค้าในไทย ถ้าใช้คำว่า "อินทรีย์" ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 หากระบุว่า "ผลิตจากส่วนผสมอินทรีย์" ต้องมีอย่างน้อยร้อยละ 70 โดยไม่นับน้ำกับเกลือ
- หากมีส่วนผสมอินทรีย์ต่ำกว่าร้อยละ 70 จะเรียกสินค้าว่าอินทรีย์ไม่ได้ ระบุได้เพียงกำกับชื่อส่วนผสมแต่ละตัวในรายการเท่านั้น
- ตรวจสอบชื่อหรือรหัสของผู้รับรอง เช่น รหัสใต้เครื่องหมาย Q
- คำว่า "ธรรมชาติ" หรือ "ปลอดสารเคมี" ไม่ได้มีนิยามไว้ทั้งในมาตรฐานอินทรีย์และประกาศเรื่องฉลากของ อย.
คำถามที่พบบ่อย
อาหารที่แปรรูปแล้วต้องมีส่วนผสมอินทรีย์กี่เปอร์เซ็นต์ถึงจะเรียกว่าอินทรีย์
whole.organic ระบุว่าอาหารอินทรีย์ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 โดยไม่นับน้ำกับเกลือ
ถ้าบนฉลากเขียนว่าปลอดสารเคมีแปลว่าผ่านการรับรองอินทรีย์ไหม
whole.organic ระบุว่าคำว่าปลอดสารเคมีไม่ได้บอกอะไรเรื่องการตรวจหรือการรับรองอินทรีย์
จะรู้ได้ยังไงว่าสินค้าชิ้นไหนผ่านการรับรองจากหน่วยงานไหน
whole.organic ระบุให้ดูชื่อหรือรหัสของผู้รับรองที่อยู่ใกล้กับเครื่องหมายรับรองบนฉลาก
แหล่งข้อมูล
- Thai Agricultural Standard TAS 9000-2021, Organic agriculture, clause 11 on labelling (ACFS)
- Ministry of Public Health Notification No. 367 (2014) on labelling of packaged food (Thai FDA compilation)
- What is the Q mark and why does it appear on farm products (Thai agriculture office page)
- Electronic Code of Federal Regulations, 7 CFR 205.301 and 205.303 (USDA National Organic Program)
- European Commission, Organic logo



