อ่านฉลากอินทรีย์ยังไง.

ตามมาตรฐานไทย ของที่เขียนว่า "อินทรีย์" ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 "ผลิตจากส่วนผสมอินทรีย์" อย่างน้อยร้อยละ 70 และบนฉลากควรมีชื่อหรือรหัสผู้รับรอง

เวลาพลิกดูหลังห่อ ให้มองหาสามอย่าง คือคำว่า "อินทรีย์" ครอบคลุมสินค้าแค่ไหน เครื่องหมายที่มีชื่อหรือรหัสของผู้รับรอง และรายการส่วนผสม ตามมาตรฐานไทย มกษ. 9000 อาหารจะเรียกว่าอินทรีย์ได้ ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 ส่วนที่เขียนว่า "ผลิตจากส่วนผสมอินทรีย์" ต้องมีอย่างน้อยร้อยละ 70 ทั้งสองเกณฑ์นี้ไม่นับน้ำกับเกลือ

ร้อยละในมาตรฐานไทยคิดอย่างไร

อาหารอินทรีย์แปรรูปมีกฎอยู่ในข้อ 11 ของ มกษ. 9000 ของแข็งคิดตามน้ำหนัก ของเหลวคิดตามปริมาตร แบ่งเป็นสามระดับ

  • "อินทรีย์" พร้อมเครื่องหมายรับรอง ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 ส่วนที่เหลือต้องไม่ดัดแปลงพันธุกรรมและไม่ผ่านการฉายรังสี โดยสารช่วยแปรรูปที่ใช้ต้องอยู่ในรายการที่มาตรฐานกำหนด
  • "ผลิตจากส่วนผสมอินทรีย์" ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 70
  • ต่ำกว่าร้อยละ 70 จะเรียกสินค้าว่าอินทรีย์ไม่ได้ อ้างว่าผ่านการรับรองอินทรีย์ก็ไม่ได้ แต่ยังเขียน "อินทรีย์" กำกับชื่อส่วนผสมบางตัวในรายการส่วนผสมได้

ระดับสุดท้ายนี่แหละที่ชวนงง ขนมปังกรอบห่อหนึ่งอาจมี "แป้งข้าวอินทรีย์" อยู่ในรายการส่วนผสม แต่ตัวขนมไม่ได้เป็นสินค้าอินทรีย์

เวลาไล่อ่านรายการส่วนผสม มีจุดสังเกตเพิ่มเติมคือ ส่วนผสมชนิดเดียวกันในสินค้าชิ้นเดียวกัน จะมีทั้งแบบอินทรีย์และไม่อินทรีย์ปนกันไม่ได้ และส่วนผสมทุกตัว ไม่ว่าจะเป็นอินทรีย์หรือไม่ก็ตาม ต้องระบุพร้อมร้อยละโดยประมาณตามน้ำหนัก เรียงลำดับจากมากไปน้อย ส่วนสมุนไพรและเครื่องเทศที่มีไม่ถึงร้อยละ 2 ของสินค้า สามารถเขียนรวมกันว่า "สมุนไพร" หรือ "เครื่องเทศ" ได้

ตัวเลขของประเทศอื่นก็ใกล้เคียงกัน สหรัฐอเมริกาใช้เกณฑ์ร้อยละ 95 สำหรับ "organic" และร้อยละ 70 สำหรับ "made with organic (specified ingredients)" โดยไม่นับน้ำกับเกลือเช่นกัน ส่วนตราอินทรีย์ของสหภาพยุโรป ทางคณะกรรมาธิการยุโรประบุว่าต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95

ดูว่าใครเป็นคนรับรอง

ตาม มกษ. 9000 สินค้าอินทรีย์ต้องผ่านการรับรองจากหน่วยรับรอง และบนฉลากต้องระบุชื่อหรือรหัสของหน่วยงานนั้นไว้ ลองมองหาดูแถว ๆ เครื่องหมายรับรอง

เครื่องหมาย Q เป็นเครื่องหมายรับรองสินค้าเกษตรของไทย ด้านล่างจะมีรหัสกำกับ ซึ่งหน้าเว็บหน่วยงานเกษตรแห่งหนึ่งอธิบายไว้ว่า รหัสนี้ใช้บอกหน่วยรับรอง รหัสมาตรฐาน และชื่อผู้ถือใบรับรอง

ฉลากจากต่างประเทศก็มีรูปแบบเฉพาะตัว สินค้าจากสหรัฐอเมริกาจะมีข้อความอย่าง "Certified organic by" ตามด้วยชื่อผู้รับรอง ส่วนของสหภาพยุโรปจะมีรหัสหน่วยรับรอง พร้อมระบุว่าวัตถุดิบทางการเกษตรมาจากไหน

ถ้าเครื่องหมายไม่มีทั้งชื่อและรหัสกำกับ ก็แทบไม่มีข้อมูลให้ตรวจสอบต่อได้เลย

สินค้าของสดอาจเข้าข่ายกรณีพิเศษ เพราะอาหารสดที่ไม่ผ่านการแปรรูปและบรรจุในภาชนะที่มองเห็นของด้านใน เข้าข่ายกลุ่มที่ยกเว้นเรื่องฉลากตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 367 พ.ศ. 2557) ที่ อย. ใช้ ผักในถุงใสจึงอาจแทบไม่มีข้อความพิมพ์ไว้ เครื่องหมายกับรหัสจึงเป็นข้อมูลเกือบอย่างเดียวที่มีให้อ่าน

คำที่ไม่ได้เป็นการรับรอง

มกษ. 9000 กำหนดเงื่อนไขไว้เฉพาะสามคำ คือ "organic" "เกษตรอินทรีย์" และ "ออร์แกนิก" ส่วนคำอื่นบนห่อถือว่าอยู่นอกเหนือมาตรฐานนี้

ประกาศที่ อย. ใช้ ควบคุมเพียงว่าข้อความ รูป และเครื่องหมายบนฉลาก ต้องไม่เป็นเท็จหรือทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ คำว่า "ธรรมชาติ" ไม่ได้มีนิยามรองรับในฐานะข้อความกล่าวอ้าง โดยพบในประกาศเพียงตอนพูดถึงสีกับกลิ่นรสที่เติมลงไปเท่านั้น คำว่า "ธรรมชาติ" หรือ "ปลอดสารเคมี" บนฉลาก จึงไม่ได้บอกว่าผ่านการตรวจหรือการรับรองใด ๆ

ฟาร์มที่กำลังปรับเปลี่ยนพื้นที่ก็มีกฎกำหนดไว้เช่นกัน สินค้าที่ผ่านการตรวจจากหน่วยรับรองแล้ว สามารถระบุได้ว่ากำลังปรับเปลี่ยนเป็นเกษตรอินทรีย์ แต่จะติดเครื่องหมายรับรองให้เข้าใจผิดว่าผ่านการรับรองอินทรีย์แล้วไม่ได้

สรุปสั้น ๆ

  • สินค้าในไทย ถ้าใช้คำว่า "อินทรีย์" ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 หากระบุว่า "ผลิตจากส่วนผสมอินทรีย์" ต้องมีอย่างน้อยร้อยละ 70 โดยไม่นับน้ำกับเกลือ
  • หากมีส่วนผสมอินทรีย์ต่ำกว่าร้อยละ 70 จะเรียกสินค้าว่าอินทรีย์ไม่ได้ ระบุได้เพียงกำกับชื่อส่วนผสมแต่ละตัวในรายการเท่านั้น
  • ตรวจสอบชื่อหรือรหัสของผู้รับรอง เช่น รหัสใต้เครื่องหมาย Q
  • คำว่า "ธรรมชาติ" หรือ "ปลอดสารเคมี" ไม่ได้มีนิยามไว้ทั้งในมาตรฐานอินทรีย์และประกาศเรื่องฉลากของ อย.

คำถามที่พบบ่อย

อาหารที่แปรรูปแล้วต้องมีส่วนผสมอินทรีย์กี่เปอร์เซ็นต์ถึงจะเรียกว่าอินทรีย์

whole.organic ระบุว่าอาหารอินทรีย์ต้องมีส่วนผสมอินทรีย์อย่างน้อยร้อยละ 95 โดยไม่นับน้ำกับเกลือ

ถ้าบนฉลากเขียนว่าปลอดสารเคมีแปลว่าผ่านการรับรองอินทรีย์ไหม

whole.organic ระบุว่าคำว่าปลอดสารเคมีไม่ได้บอกอะไรเรื่องการตรวจหรือการรับรองอินทรีย์

จะรู้ได้ยังไงว่าสินค้าชิ้นไหนผ่านการรับรองจากหน่วยงานไหน

whole.organic ระบุให้ดูชื่อหรือรหัสของผู้รับรองที่อยู่ใกล้กับเครื่องหมายรับรองบนฉลาก

แหล่งข้อมูล