แผงไข่ไก่ในไทยส่วนใหญ่บอกห้าเรื่อง เบอร์ขนาด เกรด จำนวนไข่หรือน้ำหนักในแผง วันที่ และวิธีเก็บ คำพวกนี้มาจากมาตรฐานไข่ไก่แห่งชาติ มกษ. 6702-2553 แต่มาตรฐานนี้ใช้แบบสมัครใจ หลายแผงเลยมีแค่บางบรรทัด
ขนาดคือเบอร์ 0 ถึง 5
ขนาดไข่ตามมาตรฐานไทยดูจากน้ำหนักของไข่ฟองเดียว ไม่ได้ดูว่าวางในแผงแล้วฟองโตแค่ไหน เบอร์ 0 หนักที่สุด เลขยิ่งมากยิ่งเบา
- เบอร์ 0 จัมโบ้ (Jumbo) มากกว่า 70 กรัม
- เบอร์ 1 ใหญ่พิเศษ (Extra large) มากกว่า 65 ถึง 70 กรัม
- เบอร์ 2 ใหญ่ (Large) มากกว่า 60 ถึง 65 กรัม
- เบอร์ 3 กลาง (Medium) มากกว่า 55 ถึง 60 กรัม
- เบอร์ 4 เล็ก (Small) มากกว่า 50 ถึง 55 กรัม
- เบอร์ 5 เล็กมาก (Peewee) มากกว่า 45 ถึง 50 กรัม
ในแผงอาจมีไข่เล็กกว่าเบอร์จริงปนมาได้หนึ่งเบอร์ เพราะมาตรฐานยอมให้มีได้ไม่เกินร้อยละ 3.4 ของไข่ในแผง แผงที่เขียนว่าเบอร์ 3 จึงไม่ได้แปลว่าทุกฟองจะหนักเท่ากันเป๊ะ
เกรดดูที่ตัวไข่
เกรดไข่มีสามเกรด คือ AA, A และ B ซึ่งไม่เกี่ยวกับขนาดเลย แต่ตัดสินจากเปลือก ช่องอากาศในไข่ตอนส่องกับแสง และหน้าตาตอนตอกออกมา
เกรด AA เปลือกต้องสะอาดเรียบ ช่องอากาศลึกไม่เกิน 0.3 เซนติเมตร พอตอกออกมาไข่แดงจะกลมนูนอยู่ในไข่ขาวข้น ส่วนเกรด A ช่องอากาศลึกได้ถึง 0.5 เซนติเมตร ขณะที่เกรด B ลึกได้ถึง 0.8 เซนติเมตร ไข่แดงจะแบนกว่า ไข่ขาวเหลวกว่า และเปลือกเปื้อนได้นิดหน่อย
เรื่องเกรดก็มีปนกันได้บ้างเหมือนกัน โดยแผงเกรด AA และเกรด A ต้องมีไข่ตรงเกรดบนฉลากอย่างน้อยร้อยละ 85 ส่วนที่เหลือยอมให้ต่ำลงไปได้หนึ่งเกรด
จำนวน วันที่ และวิธีเก็บ
แผงที่ขายตรงถึงผู้บริโภค มาตรฐานกำหนดให้มีข้อมูลต่อไปนี้ และต้องเขียนเป็นภาษาไทยถ้าขายในประเทศ
- คำว่า "ไข่ไก่" พร้อมเกรดและขนาด
- จำนวนไข่ หรือน้ำหนักสุทธิเป็นกรัมหรือกิโลกรัม
- ชื่อและที่อยู่ของผู้ผลิต ผู้บรรจุใหม่ หรือผู้จัดจำหน่าย
- วันที่บรรจุ และ/หรือวันที่ควรบริโภคก่อน
- เลขล็อต
- วิธีเก็บและขนส่ง และคำเตือน "แตกหักง่าย"
ถ้าไปยืนหน้าแผงแล้วไม่รู้จะเลือกยังไง วันที่บรรจุกับวันหมดอายุบนฉลากใช้ดูความสดได้ง่ายที่สุด กรมปศุสัตว์เคยแนะนำไว้แบบนี้ วันที่บรรจุยิ่งใหม่ ไข่ก็ยิ่งอายุน้อย
เรื่องการเก็บรักษา ไข่ที่จะเก็บนานเกิน 1 สัปดาห์ ควรนำเข้าตู้เย็น หรือเก็บในห้องคุมอุณหภูมิที่ 10 ถึง 13 องศาเซลเซียส ตามที่มาตรฐานระบุไว้
เครื่องหมายและโลโก้บนแผง
เครื่องหมายบนแผงคือคำยืนยันจากเจ้าของเครื่องหมาย ความหมายจึงเป็นไปตามที่เขากำหนดไว้ เวลาเลือกซื้อจึงต้องดูก่อนว่าใครเป็นคนกำหนด
เครื่องหมายปศุสัตว์ OK (Livestock OK) แสดงว่าสินค้าคุณภาพได้มาตรฐาน ไม่มีสารตกค้าง แหล่งที่มาชัด ตามรอยย้อนกลับได้ ตามคำอธิบายของกรมปศุสัตว์ เครื่องหมายรับรองตามมาตรฐานแห่งชาติมีกติกาของตัวเอง ต้องใช้ตามที่พระราชบัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตรกำหนด
ส่วนคำว่า "อินทรีย์" มีเกณฑ์สูงกว่านั้น ตามมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของไทย สินค้าที่ติดฉลากว่าอินทรีย์ต้องมาจากระบบผลิตอินทรีย์ที่ตรวจและรับรองแล้ว และบนฉลากต้องมีชื่อหรือรหัสของผู้ตรวจรับรอง
ในต่างประเทศก็ใช้กฎต่างออกไป อย่างในสหภาพยุโรป แผงไข่เกรด A ต้องมีรหัสศูนย์บรรจุ ขนาดเป็นตัวอักษร (S, M, L หรือ XL) วันที่ควรบริโภคก่อน และวิธีเลี้ยง
สรุปสั้น ๆ
- ไข่ไก่ไทยมีเบอร์ 0 ถึง 5 แต่ละเบอร์คือช่วงน้ำหนักของไข่หนึ่งฟอง
- เกรด AA, A และ B ดูจากเปลือก ช่องอากาศ และหน้าตาไข่ตอนตอก ไม่ได้ดูขนาด
- วันที่บรรจุหรือวันที่ควรบริโภคก่อนบอกอายุไข่ได้เร็วที่สุด
- เครื่องหมายหมายความตามที่เจ้าของกำหนด ดูให้รู้ว่าใครเป็นเจ้าของ
- มกษ. 6702 ใช้แบบสมัครใจ บางแผงจึงมีข้อมูลน้อยกว่าที่มาตรฐานระบุ
คำถามที่พบบ่อย
ไข่เบอร์ 3 น้ำหนักเท่าไหร่
ไข่เบอร์ 3 มีน้ำหนักมากกว่า 55 ถึง 60 กรัม โดยขนาดไข่ดูจากน้ำหนักของไข่ฟองเดียวตามมาตรฐาน
ไข่เกรด A ดูยังไง
ไข่เกรด A ตัดสินจากเปลือก ช่องอากาศที่ลึกได้ถึง 0.5 เซนติเมตร และดูจากหน้าตาตอนตอกออกมา
วิธีเก็บไข่ให้,อยู่ได้นาน
ไข่ที่จะเก็บนานเกิน 1 สัปดาห์ ควรเข้าตู้เย็น หรือเก็บในห้องคุมอุณหภูมิที่ 10 ถึง 13 องศาเซลเซียส
แหล่งข้อมูล
- Thai Agricultural Standard TAS 6702-2010, Hen Egg (unofficial English translation, ACFS)
- Thai Agricultural Standard TAS 9000-2021, Organic Agriculture (unofficial English translation, ACFS)
- Public Relations Department, Livestock OK mark and choosing fresh eggs (statement by the Director-General of the Department of Livestock Development, 20 May 2022)
- Commission Delegated Regulation (EU) 2023/2465 on marketing standards for eggs



