นมทั้งสามแบบผ่านความร้อนมาเหมือนกัน เพื่อลดหรือฆ่าจุลินทรีย์ ที่ต่างกันคือร้อนแค่ไหน นานเท่าไร และบรรจุยังไงหลังจากนั้น นมพาสเจอร์ไรส์ใช้ความร้อนเบาที่สุด เลยต้องแช่เย็นตลอด นมยูเอชที (UHT) กับนมสเตอริไลส์ใช้ความร้อนสูงกว่ามาก แล้วปิดผนึกในบรรจุภัณฑ์ที่สะอาด ยังไม่เปิดก็วางไว้ที่อุณหภูมิห้องได้ นมแต่ละแบบมีความหมายกำหนดไว้ในกฎหมายไทย
แต่ละแบบให้ความร้อนอย่างไร
ความหมายของนมแต่ละแบบ ดูได้ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 350 พ.ศ. 2556 เรื่อง นมโค
- พาสเจอร์ไรส์ ต้มให้ร้อนอย่างน้อย 63 องศาเซลเซียส นานอย่างน้อย 30 นาที หรืออย่างน้อย 72 องศาเซลเซียส นานอย่างน้อย 15 วินาที เสร็จแล้วทำให้เย็นทันทีจนเหลือ 5 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า สองเงื่อนไขนี้ตรงกับเกณฑ์ขั้นต่ำของการพาสเจอร์ไรส์ในมาตรฐานอาหารระหว่างประเทศโคเด็กซ์ (Codex Alimentarius)
- ยูเอชที ย่อมาจาก ultra-high temperature หรืออุณหภูมิสูงพิเศษ ให้ความร้อนอย่างน้อย 133 องศาเซลเซียส นานอย่างน้อย 1 วินาที แล้วบรรจุในสภาพปลอดเชื้อ ต้องโฮโมจีไนซ์ด้วย คือตีให้ไขมันกระจายเข้ากับน้ำนมทั่วกัน ตามโคเด็กซ์ ยูเอชทีปกติใช้ 135 ถึง 150 องศาเซลเซียส ให้นมปลอดเชื้อในเชิงพาณิชย์
- สเตอริไลส์ ลำดับกลับกับยูเอชที ปิดนมในภาชนะก่อน แล้วค่อยให้ความร้อนอย่างน้อย 100 องศาเซลเซียส นานตามที่เหมาะสม ต้องโฮโมจีไนซ์เหมือนกัน นมจึงปลอดเชื้ออยู่ในภาชนะนั้นเลย
ต้องเก็บนมแบบไหน ขึ้นกับว่าให้ความร้อนมาแบบไหน กฎหมายไทยจึงบังคับให้ชื่อบนฉลากบอกวิธีที่ใช้ ดูข้างกล่องหรือถุงจะเห็นคำว่าพาสเจอร์ไรส์ ยูเอชที หรือสเตอริไลส์
กฎการเก็บของไทย
นมพาสเจอร์ไรส์หรือนมสด ตั้งแต่บรรจุจนถึงมือคนดื่ม ต้องเก็บที่ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า และต้องดื่มให้หมดภายใน 10 วันนับจากวันที่บรรจุ ตามประกาศฉบับเดียวกัน ผู้ผลิตจะตั้งให้นานกว่านั้นได้ ต้องให้สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) อนุมัติระบบควบคุมคุณภาพก่อน คำแนะนำของ อย. เรื่องนมพาสเจอร์ไรส์แบบถุงก็ตรงกัน เก็บในตู้เย็นไม่เกิน 8 องศาเซลเซียส ได้ราว 10 วันนับจากวันที่บรรจุ
นมยูเอชทีและนมสเตอริไลส์ เก็บที่อุณหภูมิปกติได้ตามประกาศ ก่อนนมแต่ละรุ่นออกจากโรงงาน ผู้ผลิตต้องพักไว้ที่อุณหภูมิปกติอย่างน้อย 5 วันหลังบรรจุ ดูว่านมไม่เปลี่ยนไป
ยังไม่เปิด เก็บได้นานแค่ไหน
ตัวเลขคร่าว ๆ จาก อย.
- นมพาสเจอร์ไรส์แบบถุง ราว 10 วันนับจากวันที่บรรจุ เก็บที่ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า
- นมยูเอชทีแบบกล่อง ราว 6 เดือนที่อุณหภูมิปกติ ไม่ให้โดนแดดตรง ๆ และไม่วางซ้อนสูงเกินไป
- นมสเตอริไลส์แบบกระป๋อง ราว 12 เดือนโดยไม่ต้องแช่เย็น ไม่ให้โดนแดดตรง ๆ
ทั้งหมดเป็นค่าประมาณ ตามโคเด็กซ์ ผู้ผลิตเป็นคนกำหนดอายุการเก็บ ยึดวันที่ที่พิมพ์บนกล่องหรือถุงไว้ก่อน
เปิดแล้ว
นมพาสเจอร์ไรส์ถุงที่ดื่มไม่หมด อยากเก็บไว้ดื่มต่อ ให้เทแบ่งออกมาทีละส่วนเท่าที่จะดื่ม แล้วรีบดื่มให้หมดถุง อย. แนะนำไว้แบบนี้
นมยูเอชทีที่เปิดกล่องแล้ว แหล่งไทยข้างบนไม่ได้ให้ตัวเลขไว้ ที่หาได้มาจากสหรัฐอเมริกา เอกสารของ Clemson University Cooperative Extension ให้ถือเหมือนนมสด ใช้ให้หมดภายในไม่กี่วัน
สรุปสั้น ๆ
- นมพาสเจอร์ไรส์ ร้อนอย่างน้อย 63 องศาเซลเซียส 30 นาที หรือ 72 องศาเซลเซียส 15 วินาที แล้วทำให้เย็นจนเหลือ 5 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า
- นมยูเอชที ร้อนอย่างน้อย 133 องศาเซลเซียส อย่างน้อย 1 วินาที บรรจุแบบปลอดเชื้อ และโฮโมจีไนซ์ นมสเตอริไลส์ให้ความร้อนหลังปิดผนึกในภาชนะแล้ว
- ในไทย นมพาสเจอร์ไรส์เก็บที่ 8 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า และดื่มภายใน 10 วันนับจากวันที่บรรจุ เว้นแต่ได้อนุมัติให้นานกว่านั้น
- นมยูเอชทีและนมสเตอริไลส์เก็บที่อุณหภูมิปกติ อย. ให้ราว 6 เดือนสำหรับแบบกล่อง และราว 12 เดือนสำหรับแบบกระป๋อง
- เปิดแล้วรีบดื่ม นมยูเอชทีที่เปิดแล้ว แหล่งจากสหรัฐอเมริกาให้ถือเหมือนนมสด
คำถามที่พบบ่อย
นมแต่ละแบบต่างกันยังไง
นมทั้งสามแบบผ่านความร้อนเพื่อลดจุลินทรีย์ต่างกัน นมพาสเจอร์ไรส์ใช้ความร้อนเบากว่า นมยูเอชทีและนมสเตอริไลส์ใช้ความร้อนสูงกว่ามากและปิดผนึกในบรรจุภัณฑ์สะอาด
นมพาสเจอร์ไรส์เก็บได้กี่วัน
นมพาสเจอร์ไรส์แบบถุงเก็บในตู้เย็นไม่เกิน 8 องศาเซลเซียส ได้ราว 10 วันนับจากวันที่บรรจุ ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข
นมยูเอชทีเก็บนอกตู้เย็นได้ไหม
นมยูเอชทีแบบกล่องเก็บที่อุณหภูมิปกติได้ราว 6 เดือน โดยไม่ให้โดนแดดและไม่วางซ้อนสูงเกินไป ตามข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
แหล่งข้อมูล
- Ministry of Public Health Notification No. 350 (2013), Cow Milk (Royal Gazette, Thai FDA)
- World Milk Day, how to choose and store milk (Thai FDA, 31 May 2024)
- Code of Hygienic Practice for Milk and Milk Products, CXC 57-2004 (Codex Alimentarius)
- Safe Handling of Milk and Dairy Products (Clemson University Cooperative Extension)



